Hoàng Văn Thụ – Người cộng sản kiên trung, ngôi sao sáng của núi rừng Đông Bắc

Trong lịch sử đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc của Việt Nam, vùng đất biên giới Lạng Sơn là nơi đã sản sinh ra nhiều bậc hào kiệt dũng cảm. Trong số đó, Hoàng Văn Thụ là một trong những nhà lãnh đạo xuất sắc nhất của Đảng Cộng sản Đông Dương giai đoạn tiền khởi nghĩa. Ông là Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng, người trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng vùng Đông Bắc và xây dựng căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai. Cuộc đời ông là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và khí phách hiên ngang, dũng cảm đối mặt với họng súng quân thù cho đến phút cuối cùng.

Hoàng Văn Thụ sinh năm 1909 trong một gia đình nông dân dân tộc Tày giàu truyền thống yêu nước tại làng Phạc Lạng, xã Hoàng Văn Thụ, huyện Văn Lạng, tỉnh Lạng Sơn. Ngay từ thủa nhỏ, chứng kiến cảnh đồng bào các dân tộc thiểu số bị thực dân Pháp bóc lột, giam cầm trong đói nghèo và lạc hậu, ông đã nung nấu ý chí đánh đuổi giặc Pháp để đem lại tự do cho quê hương.

Năm 1928, khi mới 19 tuổi, Hoàng Văn Thụ cùng người bạn chiến đấu thân thiết của mình là Phùng Chí Kiên đã bí mật thoát ly gia đình, vượt biên giới sang Quảng Châu (Trung Quốc) để tìm đường làm cách mạng. Tại đây, ông được tham gia vào tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do Nguyễn Ái Quốc sáng lập. Được học tập lý luận cách mạng và rèn luyện trong môi trường thực tiễn, ông nhanh chóng trưởng thành và trở thành một trong những đảng viên đầu tiên của Đảng Cộng sản vào năm 1929.

Nhận nhiệm vụ từ tổ chức, Hoàng Văn Thụ bí mật trở về vùng biên giới Việt - Trung để hoạt động. Với lợi thế là người con của núi rừng, thông thuộc địa hình và ngôn ngữ, phong tục của đồng bào, ông đã lặn lội khắp các bản làng từ Lạng Sơn đến Cao Bằng để tuyên truyền cách mạng. Ông khéo léo giác ngộ lòng yêu nước của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Dao, xây dựng nên những tổ chức quần chúng trung kiên và thành lập các chi bộ Đảng đầu tiên tại vùng biên giới quốc gia.

Năm 1939, chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thực dân Pháp tăng cường khủng bố trắng hòng bóp nghẹt phong trào cách mạng Việt Nam. Trước tình hình mới, Hoàng Văn Thụ được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng và sau đó là Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng. Ông được giao nhiệm vụ vô cùng quan trọng: Trực tiếp phụ trách Ban Giao thông chuyên môn của Trung ương và chỉ đạo phong trào cách mạng ở Bắc Kỳ.

Chính Hoàng Văn Thụ là người đã có công lao to lớn trong việc chỉ đạo cuộc Khởi nghĩa Bắc Sơn (tháng 9 năm 1940), khai sinh ra Đội du kích Bắc Sơn – một trong những lực lượng vũ trang đầu tiên của cách mạng Việt Nam, đặt nền móng cho việc xây dựng căn cứ địa cách mạng Bắc Sơn - Võ Nhai sau này. Đặc biệt, vào đầu năm 1941, ông là người đã trực tiếp sang Trung Quốc để đón lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về nước sau 30 năm bôn ba, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam tại hang Pác Bó (Cao Bằng).

Giữa lúc phong trào cách mạng đang trên đà phát triển mạnh mẽ và chuẩn bị tiến tới Tổng khởi nghĩa, một tổn thất lớn đã xảy ra. Tháng 8 năm 1943, do sự chỉ điểm của kẻ phản bội, Hoàng Văn Thụ đã bị mật thám Pháp vây bắt tại ngõ Nam Ngư (Hà Nội).

Biết ông là một trong những nhà lãnh đạo tối cao của Đảng, thực dân Pháp vô cùng mừng rỡ. Chúng lập tức đưa ông về giam giữ tại Nhà tù Hỏa Lò – nơi được mệnh danh là "địa ngục giữa lòng Hà Nội". Tại đây, hội đồng mật thám Pháp đã dùng những ngón đòn tra tấn tàn khốc, tàn bạo nhất hòng khuất phục ý chí của ông. Chúng đánh đập ông thừa sống thiếu chết, dùng điện giật, gông cùm biệt giam trong hầm tối ẩm thấp. Thế nhưng, kẻ thù đã hoàn toàn bất lực trước ý chí sắt đá của người chiến sĩ cộng sản. Suốt hơn 20 cuộc hỏi cung đẫm máu, Hoàng Văn Thụ không hé răng khai nửa lời, kiên quyết bảo vệ an toàn cho các đồng chí và các cơ quan đầu não của Đảng.

Không thể khuất phục được ông bằng đòn roi, thực dân Pháp chuyển sang dùng những thủ đoạn dụ dỗ đê hèn. Thống sứ Bắc Kỳ đã trực tiếp đến gặp ông và hứa hẹn sẽ ban cho ông chức tước cao sang, bổng lộc giàu có nếu ông chịu hợp tác với chính phủ bảo hộ. Đáp lại những lời đường mật đó, Hoàng Văn Thụ nhìn thẳng vào mắt kẻ thù và khảng khái tuyên bố: "Nước tôi bị các ông nghiêm trị, dân tôi bị các ông áp bức. Nhiệm vụ của một người dân yêu nước là phải đứng lên đánh đuổi các ông để giành lại độc lập. Tôi làm cách mạng là vì nhân dân, vì tổ quốc, không phải vì vinh hoa phú quý của bản thân!"

Biết không thể lay chuyển được người chiến sĩ cộng sản kiên trung, tòa án quân sự của thực dân Pháp đã kết án tử hình Hoàng Văn Thụ.

Rạng sáng ngày 24 tháng 5 năm 1944, thực dân Pháp đưa ông ra pháp trường tại trường bắn tương mai (Hà Nội). Trước họng súng của quân thù, Hoàng Văn Thụ vẫn giữ phong thái hiên ngang, ung dung đến lạ thường. Khi linh mục đến làm thủ tục rửa tội theo nghi thức, ông đã từ chối và nói: "Tôi không có tội gì cả. Nếu nhà vua nước các ông mang quân sang xâm lược nước tôi, các ông có chống lại không? Tôi chống lại các ông là vì lòng yêu nước, đó không phải là tội!"

Khi tên quan tòa hỏi ông có cần bịt mắt trước khi bắn không, ông thẳng thừng từ chối, muốn được nhìn thẳng vào những họng súng của kẻ thù. Trước khi loạt đạn tàn bạo vang lên, Hoàng Văn Thụ đã dùng hết sức lực còn lại để hô vang những lời bất hủ, xé toạc bầu không khí u ám của pháp trường: "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Việt Nam độc lập muôn năm!"

Hoàng Văn Thụ đã ngã xuống ở tuổi 35 – độ tuổi thanh xuân rực rỡ nhất của đời người. Sự hy sinh oanh liệt và khí phách hiên ngang của ông tại pháp trường đã trở thành một biểu tượng bất tử, thổi bùng lên ngọn lửa căm thù giặc sục sôi trong lòng hàng vạn đồng bào và chiến sĩ cả nước, thúc đẩy làn sóng Cách mạng Tháng Tám năm 1945 giành thắng lợi hoàn toàn chỉ một năm sau đó. Câu thơ bất hủ mà ông viết trong nhà tù Hỏa Lò trước khi ra pháp trường vẫn mãi vang vọng như một lời nhắn nhủ sắt son cho các thế hệ mai sau:

"Ngọc nát còn hơn giữ giữ lành,
Đập tan xiềng xích bước hoành oanh.
Trung thành với Đảng, vì dân tộc,
Xả thân cứu nước, rạng sử xanh."