Hoàng Vĩnh Giang – Người kiến tạo những bước tiến của Thể thao Việt Nam trên đấu trường Olympic

Trong lịch sử thể thao Việt Nam thời kỳ đổi mới, có những con người không trực tiếp đứng trên bục huy chương nhưng lại góp phần quan trọng tạo nên những thế hệ vận động viên, những môn thể thao mũi nhọn và những bước tiến của thể thao nước nhà trên đấu trường quốc tế. Anh hùng Lao động Hoàng Vĩnh Giang là một trong những nhân vật tiêu biểu như thế. Ông là vận động viên từng giữ kỷ lục nhảy cao, nhà quản lý thể thao, nhà khoa học, nhà ngoại giao thể thao và là người có nhiều đóng góp cho phong trào Olympic Việt Nam. Năm 2006, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới vì những thành tích nổi bật trong lao động, sáng tạo giai đoạn 1996–2005.

Sinh năm 1946 tại Hà Nội, Hoàng Vĩnh Giang lớn lên trong một gia đình có truyền thống trí thức. Cha ông là Giáo sư Hoàng Minh Giám, một nhà ngoại giao và nhà hoạt động văn hóa có nhiều đóng góp cho đất nước. Tuy nhiên, thay vì đi theo con đường của cha, Hoàng Vĩnh Giang sớm bộc lộ niềm say mê đặc biệt với thể thao. Ông có khả năng chơi nhiều môn, từ bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ đến các môn võ, nhưng điền kinh, đặc biệt là nhảy cao, đã trở thành dấu ấn đầu tiên trong cuộc đời thể thao của ông.

Những năm tháng thi đấu đã cho ông một nền tảng đặc biệt quý giá: hiểu vận động viên từ chính trải nghiệm của mình. Ông hiểu cảm giác phải vượt qua giới hạn của cơ thể, hiểu sự khắc nghiệt của tập luyện và hiểu rằng phía sau một thành tích tưởng như chỉ là vài con số lại là hàng nghìn giờ rèn luyện. Ông từng giữ kỷ lục quốc gia ở nội dung nhảy cao với thành tích 1,96 m; trong thời gian học tập tại Kiev, ông còn đạt mức xà 2,01 m.

Nhưng sự nghiệp của Hoàng Vĩnh Giang không dừng lại ở những thành tích của một vận động viên. Sau thời gian học tập và nghiên cứu ở Liên Xô, ông bước vào công tác quản lý thể thao. Chính tại đây, tư duy của ông bắt đầu chuyển từ câu hỏi “làm thế nào để một vận động viên giành huy chương?” sang một câu hỏi lớn hơn: “Làm thế nào để cả nền thể thao Việt Nam có thể tiến lên?”

Đó là một câu hỏi không dễ trả lời.

Trong những năm đầu của thời kỳ đổi mới, thể thao Việt Nam đứng trước nhiều khó khăn. Cơ sở vật chất còn hạn chế, nguồn lực đầu tư chưa cao, trình độ huấn luyện chưa đồng đều và khoảng cách với các nền thể thao mạnh trong khu vực còn khá lớn. Nếu chỉ phát triển từng vận động viên một cách riêng lẻ thì rất khó tạo ra bước đột phá.

Hoàng Vĩnh Giang nhìn vấn đề theo một cách khác.

Ông cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải bắt đầu từ con số không ở tất cả các môn. Thay vào đó, cần xác định những môn có tiềm năng, tìm kiếm nguồn lực, học hỏi kinh nghiệm quốc tế và nhanh chóng xây dựng lực lượng vận động viên đủ sức cạnh tranh.

Từ cách tư duy đó, chiến lược thường được nhắc đến gắn với tên tuổi ông ra đời: “đi tắt, đón đầu”.

Chiến lược này không có nghĩa là bỏ qua quá trình đào tạo cơ bản. Ngược lại, đó là cách tìm ra những con đường ngắn hơn để rút ngắn khoảng cách với các nền thể thao tiên tiến. Việt Nam cần biết mình mạnh ở đâu, thiếu gì và có thể học hỏi từ ai.

Một trong những hướng đi quan trọng là tăng cường hợp tác quốc tế.

Hoàng Vĩnh Giang có lợi thế đặc biệt trong lĩnh vực này. Ông sử dụng thành thạo tiếng Nga, tiếng Trung và tiếng Anh, đồng thời có quan hệ rộng với nhiều tổ chức thể thao quốc tế. Nhờ khả năng ngoại ngữ và tư duy cởi mở, ông có thể tiếp cận các chuyên gia, huấn luyện viên và phương pháp đào tạo từ nhiều quốc gia.

Ông không chỉ tìm kiếm kiến thức mà còn tìm kiếm con người.

Đó là những huấn luyện viên có kinh nghiệm.

Là những chuyên gia khoa học thể thao.

Là những đối tác có thể giúp vận động viên Việt Nam được tập luyện trong môi trường tiên tiến hơn.

Và đó cũng là cách nhiều môn thể thao Việt Nam từng bước được gây dựng.

Trong số những môn để lại dấu ấn rõ nét có wushu, điền kinh, cầu lông, bắn súng, thể dục dụng cụ, đấu kiếm và nhiều môn thể thao khác. Những vận động viên như Nguyễn Thúy Hiền cùng thế hệ vận động viên wushu đã trở thành những cái tên tiêu biểu, góp phần tạo nên niềm tin rằng thể thao Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh ở đấu trường quốc tế.

Nguyễn Thúy Hiền giành chức vô địch thế giới wushu năm 1993. Thành công ấy được xem như một tín hiệu đặc biệt quan trọng đối với thể thao Việt Nam. Hoàng Vĩnh Giang khi đó đã nhìn thấy tiềm năng của các môn võ và tin rằng đây mới chỉ là bước khởi đầu.

Với ông, một huy chương không chỉ là một huy chương.

Nó là bằng chứng cho thấy một phương pháp đào tạo có thể hiệu quả.

Một vận động viên thành công có thể trở thành hình mẫu cho lớp trẻ.

Một môn thể thao giành thành tích có thể thu hút thêm nguồn lực.

Và từ một thành công, có thể hình thành cả một hệ thống.

Đó là cách ông nhìn thể thao ở tầm chiến lược.

Một câu chuyện khác thể hiện rõ tư duy ấy là quá trình khôi phục môn đấu kiếm tại Việt Nam. Sau một thời gian gặp khó khăn về trang thiết bị và lực lượng, đấu kiếm được khôi phục mạnh mẽ từ đầu những năm 2000 với sự hỗ trợ của các chuyên gia và nguồn trang thiết bị được đưa về Việt Nam. Chỉ sau một thời gian ngắn, đấu kiếm đã trở thành một trong những môn có thành tích đáng chú ý tại SEA Games 2003, giành 3 huy chương vàng trong tổng số 12 bộ huy chương của môn.

Đối với Hoàng Vĩnh Giang, đây chính là ý nghĩa của “đi tắt, đón đầu”: nhìn thấy cơ hội trước khi cơ hội trở thành xu hướng phổ biến.

Nhưng dấu ấn lớn nhất của ông trong giai đoạn này gắn với SEA Games 22 năm 2003.

Đây là kỳ SEA Games được tổ chức tại Việt Nam, và Hoàng Vĩnh Giang khi ấy giữ vai trò quan trọng trong công tác quản lý thể thao. Ông cùng các đồng nghiệp xây dựng kế hoạch để đoàn thể thao Việt Nam hướng tới một thành tích cao. Mục tiêu được đặt ra rất lớn, và kết quả cuối cùng còn ấn tượng hơn: Việt Nam giành vị trí nhất toàn đoàn với 158 huy chương vàng.

Đó không chỉ là một kỳ Đại hội thành công.

Nó tạo ra một cú hích đối với thể thao Việt Nam.

Các vận động viên có thêm niềm tin.

Các môn thể thao có thêm động lực.

Người hâm mộ có thêm niềm tự hào.

Và quan trọng hơn, Việt Nam cho thấy mình có thể tổ chức một sự kiện thể thao quốc tế quy mô lớn và thi đấu thành công trên sân nhà.

Hoàng Vĩnh Giang được xem là một trong những kiến trúc sư quan trọng của thành công ấy. Nhưng điều đáng chú ý là ông không chỉ tập trung vào những môn thể thao truyền thống. Ông chủ trương xây dựng một hệ thống nhiều môn, trong đó mỗi môn có một vai trò nhất định trong chiến lược thành tích chung.

Đó là cách tư duy của một nhà quản lý.

Một vận động viên có thể tập trung vào một nội dung.

Một huấn luyện viên có thể tập trung vào một đội tuyển.

Nhưng nhà quản lý phải nhìn thấy toàn bộ bức tranh.

Nếu một môn chưa có thế mạnh, cần tìm cách xây dựng.

Nếu một môn đã có tiềm năng, phải đầu tư đúng lúc.

Nếu một môn có thể học nhanh từ nước ngoài, phải tranh thủ cơ hội.

Nếu một vận động viên có tố chất, phải tạo môi trường để tài năng ấy phát triển.

Hoàng Vĩnh Giang dành nhiều năm theo đuổi cách tiếp cận như vậy.

Ông cũng đặc biệt chú trọng đến quan hệ quốc tế. Trong vai trò Phó Chủ tịch Ủy ban Olympic Việt Nam và sau đó là Phó Chủ tịch Hội đồng Olympic châu Á, ông có điều kiện đưa tiếng nói của thể thao Việt Nam đến gần hơn với các tổ chức thể thao quốc tế.

Đây là một đóng góp không dễ đo bằng huy chương.

Bởi ngoại giao thể thao thường tạo ra những cơ hội lâu dài.

Một mối quan hệ tốt có thể giúp Việt Nam tiếp cận chuyên gia.

Một cuộc gặp có thể mở ra cơ hội tổ chức một giải đấu.

Một sự hợp tác có thể giúp vận động viên được tập huấn ở nước ngoài.

Một vị trí trong tổ chức thể thao quốc tế có thể giúp tiếng nói của Việt Nam được lắng nghe nhiều hơn.

Hoàng Vĩnh Giang hiểu rõ giá trị ấy.

Ông không chỉ là người làm thể thao trong phạm vi Việt Nam mà còn là một nhà ngoại giao thể thao có ảnh hưởng ở khu vực.

Nhờ những đóng góp đó, Việt Nam từng bước nâng cao vị thế trong phong trào Olympic châu Á. Ông cũng có vai trò trong quá trình đưa nhiều sự kiện thể thao quốc tế lớn về Việt Nam, trong đó có SEA Games 2003, Đại hội Thể thao trong nhà châu Á năm 2009 và Đại hội Thể thao bãi biển châu Á năm 2016.

Nếu SEA Games 2003 cho thấy khả năng tổ chức và thi đấu của Việt Nam, thì những sự kiện quốc tế sau đó tiếp tục mở rộng cánh cửa hội nhập.

Và trong hành trình ấy, Hoàng Vĩnh Giang luôn nhìn thể thao như một công cụ kết nối con người.

Thể thao vượt qua biên giới.

Trên sân đấu, các vận động viên có thể cạnh tranh quyết liệt nhưng sau cuộc thi họ có thể bắt tay nhau.

Các quốc gia có thể có những khác biệt, nhưng thể thao tạo ra một ngôn ngữ chung.

Đó chính là tinh thần Olympic mà ông luôn theo đuổi.

Không chỉ là chiến thắng.

Mà còn là sự tôn trọng.

Không chỉ là huy chương.

Mà còn là tình hữu nghị.

Không chỉ là thành tích cá nhân.

Mà còn là hình ảnh của một quốc gia.

Trong sự nghiệp của mình, Hoàng Vĩnh Giang cũng dành nhiều tâm huyết cho võ thuật. Ông từng học và nghiên cứu võ thuật, đồng thời có đóng góp lớn trong quá trình phát triển nhiều môn võ tại Việt Nam. Ông đưa các chuyên gia, huấn luyện viên quốc tế đến Việt Nam, góp phần tạo điều kiện cho các môn võ phát triển mạnh hơn. Sau này, ông giữ chức Chủ tịch Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam.

Điều đáng nói là võ thuật trong tư duy của Hoàng Vĩnh Giang không chỉ là một môn thể thao giành huy chương.

Đó còn là một phần của văn hóa Việt Nam.

Nếu các môn Olympic hiện đại giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn với thế giới, thì võ thuật cổ truyền lại giúp Việt Nam giới thiệu bản sắc của mình ra quốc tế.

Vì vậy, ông luôn tìm cách kết nối hai giá trị ấy: hội nhập nhưng không đánh mất bản sắc.

Càng hội nhập, càng phải biết mình là ai.

Càng bước ra thế giới, càng phải biết giới thiệu những giá trị của dân tộc.

Đó là một tư duy có ý nghĩa đặc biệt trong hoạt động thể thao quốc tế.

Năm 2006, những đóng góp của Hoàng Vĩnh Giang được Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Ông được xem là người đầu tiên trong ngành thể dục thể thao Việt Nam được trao danh hiệu cao quý này.

Danh hiệu ấy không chỉ dành cho một thành tích riêng lẻ.

Nó là sự ghi nhận đối với cả một quá trình lao động, sáng tạo và cống hiến.

Từ một vận động viên.

Đến nhà nghiên cứu.

Từ nhà nghiên cứu.

Đến nhà quản lý.

Từ nhà quản lý.

Đến nhà ngoại giao thể thao.

Mỗi giai đoạn đều bổ sung cho nhau.

Kinh nghiệm vận động viên giúp ông hiểu người chơi.

Kiến thức khoa học giúp ông hiểu huấn luyện.

Kinh nghiệm quản lý giúp ông xây dựng chiến lược.

Quan hệ quốc tế giúp ông mở rộng cánh cửa hợp tác.

Tất cả kết hợp lại tạo nên một Hoàng Vĩnh Giang rất riêng trong lịch sử thể thao Việt Nam.

Đến năm 2012, tại Thế vận hội Olympic London, ông được Ủy ban Olympic quốc tế trao tặng giải thưởng quốc tế vì những đóng góp cho sự phát triển của phong trào Olympic Việt Nam và phong trào Olympic quốc tế.

Đây là một dấu mốc đặc biệt.

Bởi nếu danh hiệu Anh hùng Lao động là sự ghi nhận của Nhà nước Việt Nam, thì giải thưởng của IOC cho thấy những đóng góp của ông đã được ghi nhận ở tầm quốc tế.

Từ những đường chạy của một vận động viên trẻ, Hoàng Vĩnh Giang đã đi rất xa.

Ông bước vào những hội nghị quốc tế.

Gặp gỡ các nhà quản lý thể thao.

Làm việc với những tổ chức Olympic.

Kết nối Việt Nam với nhiều nền thể thao tiên tiến.

Và ở mỗi nơi, ông đều mang theo một mong muốn: làm sao để thể thao Việt Nam có vị trí xứng đáng hơn trên bản đồ thể thao quốc tế.

Những năm cuối đời, dù tuổi cao và sức khỏe giảm sút, Hoàng Vĩnh Giang vẫn tiếp tục làm việc. Ông vẫn giữ nhiều trọng trách trong các tổ chức thể thao Việt Nam và châu Á. Ngay trước khi qua đời ngày 11/9/2021, ông vẫn đang chuẩn bị cho một cuộc họp của Hội đồng Olympic châu Á.

Hình ảnh ấy nói lên rất nhiều điều.

Đối với ông, thể thao không phải một công việc có thể “về hưu” trong suy nghĩ.

Đó là một phần của cuộc đời.

Từ khi còn là vận động viên đến khi trở thành nhà quản lý, ông luôn tìm cách đóng góp.

Có thể là một chiến lược.

Có thể là một mối quan hệ quốc tế.

Có thể là một huấn luyện viên được đưa về Việt Nam.

Có thể là một thế hệ vận động viên được tạo điều kiện tập luyện.

Hoặc đơn giản là một ý tưởng mới trong cách tổ chức thể thao.

Những điều ấy cộng lại thành một di sản.

Ngày nay, khi nhìn vào những thành công của thể thao Việt Nam trên các đấu trường quốc tế, người ta thường nhớ đến những vận động viên giành huy chương. Đó là điều hoàn toàn xứng đáng. Nhưng phía sau mỗi tấm huy chương còn có cả một hệ thống.

Có người phát hiện tài năng.

Có người xây dựng giáo án.

Có người tìm huấn luyện viên.

Có người lo cơ sở vật chất.

Có người tổ chức tập huấn.

Có người làm ngoại giao.

Có người xây dựng chiến lược dài hạn.

Hoàng Vĩnh Giang thuộc về những người đứng phía sau ấy.

Ông không trực tiếp nhận tất cả những huy chương mà mình góp phần tạo điều kiện để có được. Nhưng dấu ấn của ông có thể tìm thấy trong quá trình hình thành và phát triển của nhiều môn thể thao.

Đó là giá trị của một nhà quản lý thể thao có tầm nhìn.

Một người quản lý giỏi không nhất thiết phải xuất hiện ở trung tâm của ánh đèn.

Họ có thể đứng phía sau để tạo ra một sân khấu mà trên đó những người khác tỏa sáng.

Và Hoàng Vĩnh Giang đã dành phần lớn cuộc đời cho vai trò ấy.

Câu chuyện của ông cũng là câu chuyện về tinh thần dám nghĩ khác.

Trong một nền thể thao còn hạn chế về nguồn lực, lựa chọn an toàn nhất có thể là chỉ tập trung vào những gì đang có. Nhưng ông chọn cách tìm kiếm những cơ hội mới.

Ông tìm đến những nền thể thao mạnh.

Đưa vận động viên đi tập huấn.

Mời chuyên gia quốc tế.

Khôi phục những môn có tiềm năng.

Phát triển những môn võ.

Tìm kiếm cơ hội tổ chức các đại hội quốc tế.

Mở rộng quan hệ với phong trào Olympic.

Đó là những quyết định đòi hỏi tầm nhìn và cả sự kiên trì.

Không phải ý tưởng nào cũng thành công ngay lập tức.

Không phải con đường nào cũng dễ dàng.

Nhưng chính việc dám thử nghiệm đã giúp thể thao Việt Nam tìm ra những hướng phát triển mới.

Nếu có một hình ảnh để nói về Hoàng Vĩnh Giang, có lẽ đó là hình ảnh một người luôn nhìn về phía trước.

Một vận động viên nhảy cao luôn phải nhìn lên phía trên xà.

Một nhà quản lý thể thao luôn phải nhìn về tương lai.

Và Hoàng Vĩnh Giang đã làm cả hai điều ấy trong cuộc đời mình.

Ông từng vượt qua những giới hạn của chính mình trên đường chạy và sân đấu.

Sau đó, ông tiếp tục tìm cách vượt qua những giới hạn của thể thao Việt Nam.

Từ một nền thể thao còn thiếu thốn, ông mong muốn xây dựng một nền thể thao hội nhập.

Từ những thành tích ở khu vực, ông hướng đến sân chơi châu lục và Olympic.

Từ việc giành huy chương, ông hướng đến xây dựng hệ thống.

Từ một vận động viên, ông trở thành người kiến tạo cơ hội cho nhiều thế hệ vận động viên khác.

Đó chính là câu chuyện tiêu biểu nhất về những đóng góp của Anh hùng Lao động Hoàng Vĩnh Giang.

Ông để lại cho thể thao Việt Nam không chỉ những con số, những danh hiệu hay những kỳ đại hội thành công, mà còn một cách nghĩ: muốn vươn lên phải biết nhìn xa, biết học hỏi thế giới, biết tận dụng lợi thế của mình và quan trọng nhất là phải dám đi trước một bước.

Ngày ông qua đời, thể thao Việt Nam mất đi một nhà quản lý giàu kinh nghiệm, một chiến lược gia và một người dành trọn cuộc đời cho thể thao. Nhưng những gì ông gây dựng vẫn tiếp tục hiện diện trong nhiều môn thể thao, trong những thế hệ vận động viên và trong quá trình hội nhập của thể thao Việt Nam với khu vực và thế giới.

Từ những bước chạy của người kỷ lục gia nhảy cao năm nào đến những cuộc họp của phong trào Olympic quốc tế, hành trình ấy kéo dài hơn nửa thế kỷ.

Một hành trình của thể thao.

Một hành trình của trí tuệ.

Một hành trình của sự sáng tạo.

Và trên hết, là một hành trình của sự cống hiến.

Hoàng Vĩnh Giang đã sống một cuộc đời mà ở đó thể thao không đơn thuần là nghề nghiệp, mà trở thành lý tưởng và trách nhiệm. Ông đã dành tuổi trẻ để thi đấu, dành trí tuệ để nghiên cứu, dành kinh nghiệm để quản lý và dành những năm tháng cuối đời để tiếp tục kết nối thể thao Việt Nam với thế giới.

Bởi vậy, danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới dành cho Hoàng Vĩnh Giang không chỉ là sự ghi nhận đối với một cá nhân. Đó còn là sự ghi nhận đối với một thế hệ những người đã âm thầm đặt nền móng cho quá trình hiện đại hóa và hội nhập của thể thao Việt Nam.

Và mỗi khi một vận động viên Việt Nam bước lên đấu trường quốc tế, phía sau lá cờ Tổ quốc tung bay trên khán đài là câu chuyện của biết bao thế hệ đã mở đường.

Trong số những người mở đường ấy, có một người từng nhảy qua xà cao gần hai mét, rồi dành cả cuộc đời để tìm cách giúp thể thao Việt Nam “nhảy cao hơn” trên bản đồ thể thao thế giới.

Đó là Anh hùng Lao động Hoàng Vĩnh Giang – một kỷ lục gia, một nhà quản lý, một nhà ngoại giao thể thao và trên hết, một con người đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp thể thao Việt Nam.