HOẠT ĐỘNG CHIẾN ĐẤU HY SINH ANH DŨNG CỦA NỮ BIỆT ĐỘNG THÀNH SÀI GÒN - GIA ĐỊNH

Giảng dạy và hoạt động trong những năm tháng đất nước đang sục sôi khí thế lao động học tập và chiến đấu chống Mỹ cứu nước, thanh niên cả miền Bắc đang thực hiện phong trào BA SẴN SÀNG xung phong vào chiến trường miền Nam chống Mỹ cứu nước với tinh thần “Dẫu một cây chông trừ giặc Mỹ/ Hơn nghìn trang giấy luận văn chương", nữ giảng viên, đảng viên trẻ Lê Thị Bạch Cát đã viết một bức thư bằng máu gửi lên Bộ Giáo dục, gửi lên Trung ương Đoàn xin được xung phong vào miền Nam chiến đấu.

Nguyện vọng chính đáng của chị được cấp trên chấp thuận, ngày 28/4/1964 theo Quyết định số 697/QĐ BGD, chị Lê Thị Bạch Cát được Bộ Giáo dục chính thức chuyển hồ sơ sang Ban Thống nhất Trung ương chuẩn bị học tập, huấn luyện để đi B. Hơn 300 cán bộ, phần lớn là những cán bộ ban ngành trường học ở miền Bắc, trong đó có nhiều con em miền Nam được tập trung về Phú Thọ học tập, rèn luyện trong 3 tháng.

Nhà giáo Lê Thị Bạch Cát (ngoài cùng, bên trái) trước khi vào hoạt động cách mạng ở miền Nam. Ảnh: Tư liệu

Đoàn cán bộ đi B năm ấy lấy biệt danh là Đoàn 33, chị Lê Thị Bạch Cát cũng mang mật danh Lê Liên Xuân. Ngày 22/12/1964, nhằm ngày kỷ niệm thành lập Quân đội ta làm ngày xuất quân của Đoàn 33 đi chiến trường.

Trên đường Trường Sơn, Đoàn 33 vào đến các chiến trường thì chia tách thành các đoàn nhỏ rẽ về các chiến trường Bình Trị Thiên, Tây Nguyên, Khu 5, Khu 6. Riêng đoàn đi Ông Cụ B dài vào chiến trường Nam Bộ sau 86 ngày đêm hành quân còn trên 200 chiến sĩ vào căn cứ của Trung ương cục ở ấp Bời Lời chiến khu Dương Minh Châu, Tây Ninh. Ở đây sau một thời gian học tập tình hình và nhiệm vụ miền Nam, Đoàn 33 được chia nhỏ, một số ở lại Trung ương Cục, số đi miền Tây, số đi miền Trung, miền Đông Nam Bộ. Chị Lê Thị Bạch Cát được phân công về chiến trường Sài Gòn - Gia Định với biệt danh là Y4.

Đồng chí Trần Trọng Tân (Hai Tân), bấy giờ là Thường vụ Khu ủy Sài Gòn Gia Định (sau 1975 ông làm Ủy viên Trung ương, Trưởng ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương) trực tiến tiếp nhận, hướng dẫn, phân công công tác cho Lê Thị Bạch Cát về Thành đoàn làm công tác trí vận (làm công tác xây dựng cơ sở trong đội ngũ trí thức, giáo chức, sinh viên các trường ở nội đô).

Chân dung liệt sĩ nhà giáo - nữ biệt động Lê Thị Bạch Cát. Ảnh: Tư liệu

Tại đại bản doanh trong khu rừng già ở vùng tam giác sắt Bến Cát Bình Dương, Lê Thị Bạch Cát cùng một vài đồng chí ở Thành đoàn liên tiếp đón nhận, mở các lớp học đặc biệt cho các trí thức yêu nước từ nội thành vào chiến khu. Có lớp 3-4 người, có lớp hơn 10 người. Thời gian có khi vài tuần hoặc dài hơn. Vừa học tập, vừa lao động tự túc vừa tập luyện quân sự phòng tránh đánh địch. Với đối tượng đặc biệt là những trí thức trẻ chưa từng hiểu biết gì về cách mạng nhưng bằng trách nhiệm và nhiệt tình của tuổi trẻ, cô giáo Lê Thị Bạch Cát đã cảm hóa, thu phục, cuốn hút, truyền cảm hứng cho các học viên.

Đặc biệt, chị có năng khiếu bẩm sinh về văn nghệ, thể dục thể thao, chị có giọng hát hay và tay múa dẻo nên đã tận dụng năng lực sở trường của mình dạy hát, dạy múa, tập thể dục... để truyền cảm hứng cho các học viên. Những bài ca kháng chiến vang lên trong các lớp học. Bản thân chị cũng qua các lớp học này để tìm hiểu thêm đời sống, tâm tư nguyện vọng của thanh niên trí thức ở nội đô. Những tri thức sinh viên qua các lớp học của cô giáo Liên Xuân mà các học viên thường gọi thân mật là cô Sáu Xuân khi trở lại nội đô nhiều người là hạt nhân của phong trào yêu nước của giáo chức, học sinh sinh viên nội đô Sài Gòn - Gia Định.

Cuộc đấu tranh của HS, SV và quần chúng nhân dân chống Mỹ - Ngụy trước bùng binh chợ Bến Thành. Ảnh: Tư liệu

Sau những thử thách bước đầu ở các lớp học đặc biệt của Thành đoàn, tháng 12 năm 1965, cô giáo Lê Thị Bạch Cát được Thành ủy tin tưởng cử lên Đà Lạt làm điệp báo hoạt động đơn tuyến ở Đà Lạt, tỉnh Tuyên Đức (sau này là Lâm Đồng).

Bấy giờ Đà Lạt là trung tâm đầu mối các trường quân sự của chính quyền Sài Gòn, đội ngũ mật vụ của địch dày đặc. Lê Thị Bạch Cát được giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở, tổ chức phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên. Hai tháng đầu chị được bố trí ăn nghỉ tại nhà anh Lê Viết Nghinh là anh trai đầu của chị vào Đà Lạt tha phương cầu thực sinh sống làm ăn đã lâu, anh Nghinh cũng là cơ sở hoạt động bí mật của ta cài cắm.

Từ một cô giáo ở rừng, chị phải học nói, học làm người Đà Lạt để ra hoạt động vừa công khai vừa bí mật. Chỉ trong một thời gian ngắn chị đã liên hệ với các cơ sở bí mật ở nội đô, móc nối xây dựng được hơn 40 cơ sở bí mật, đào tạo được 10 du kích mật, xây dựng được 6 "lõm chính trị", đặc biệt là tổ chức được Hội nhân dân, sinh viên, học sinh đòi dân chủ trong các trường học, khu phố.

Từ ngày 26/3 đến đầu tháng 4/1966, chị Lê Thị Bạch Cát cùng với các đồng chí của mình vận động tổ chức được nhiều cuộc biểu tình của sinh viên học sinh Đà Lạt, có cuộc hơn 5.000 người xuống đường biểu tình kéo đến chiếm Đài phát thanh Đà Lạt; mặc dù bị địch đàn áp dã man nhưng đã gây tiếng vang lớn.

Cuối năm 1965, chị Lê Thị Bạch Cát được điều động về bổ sung vào lực lượng biệt động võ trang tuyên truyền của Sài Gòn - Gia Định. Về Sài Gòn, chị mang căn cước mới tên là Đinh Thị Lan sinh năm 1944, nhưng đồng đội thường thân mật gọi chị là Cô Sáu, Chị Sáu Xuân. Chị được bố trí ở hẳn trong nội đô, là nhà của ông Hoàng Văn Chắt, còn có tên khác là Nguyễn Cảnh Khóa, vốn là bạn học của ông Hoàng Viết Thanh, thân phụ của chị, cùng quê làng chài Mai Bảng, cùng hoạt động trong đảng Tân Việt, nhưng vào Sài Gòn làm ăn và định cư từ năm 1936. Ông Chắt cũng là cơ sở hoạt động của Khu ủy Sài Gòn Gia Định. Từ đây, với vỏ bọc là thợ may, thợ thu gom bao bì, người bán rau các chợ Cầu Ông Lãnh, Cầu Muối, Bến Thành... Cô Sáu đã xây dựng được hơn 10 cơ sở bí mật ở các quận 2, quận 3, quận 4, có cơ sở ra tận Thủ Đức.

Đội võ trang Ban Tuyên huấn đặc khu Sài Gòn - Gia Định (T4) trước giờ xuất kích tham gia Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968. Ảnh: Tư liệu

Tháng 11 năm 1967 để chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 , Khu ủy Sài Gòn Gia Định bố trí lại cấp ủy, chị Sáu Xuân được bổ sung vào Quận ủy viên, Bí thư Quận đoàn trực tiếp lãnh đạo chi bộ võ trang tuyên truyền liên quận 2 và 4 , những quận trung tâm, và là một trong bốn đơn vị biệt động thành Sài Gòn Gia Định.

Chỉ trong một thời gian ngắn xây dựng lực lượng, tiếp nhận mua sắm cất dấu vũ khí trong đợt 1 chiến dịch Mậu Thân 1968, Sáu Xuân đã phát động nhân dân nổi dậy vũ trang chiến đấu đánh địch ở các khu vực Phạm Ngũ Lão, bến Chương Dương, bến Vân Đồn, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, treo cao cờ Mặt trận, nhiều địa điểm các quận trung tâm trong đêm 30 rạng sáng mồng 1 Tết Mậu Thân.

Các chiến sĩ Đội biệt động số 3 đánh chiếm Đài Phát thanh Sài Gòn đêm 30, rạng sáng 31/1/1968 (đêm mồng 1, rạng sáng mồng 2 Tết Mậu Thân). Ảnh: Tư liệu

Ngay sau Tết Mậu Thân, đội biệt động do chị Lê Thị Bạch Cát lãnh đạo lại tiếp tục củng cố lực lượng chuẩn bị đánh địch.

Đợt 2 chiến dịch Mậu Thân diễn ra vào đầu tháng 5 năm 1968. Bấy giờ, yếu tố bất ngờ không còn nữa, kẻ địch bố trí hàng tiểu đoàn binh lính canh phòng, vây ráp. Trung đội biệt động đã tổ chức chiến đấu đánh địch, giành giật với địch trên từng con đường góc phố, đến trưa ngày 5/5/1968, đơn vị rút lui vào cơ sở 83/2 Đề Thám - Cô Giang, trong cuộc chiến đấu không cân sức, chị Lê Thị Bạch Cát bị trọng thương. Để bảo toàn lực lượng, chị Sáu Xuân lệnh cho trung đội phó và các đồng chí "đi ngay, cải trang và rút lui nhanh, về nói với các đồng chí mình tôi ở lại chiến đấu đến hơi thở cuối cùng".

Bọn địch bao vây tìm cách bắt sống chị Sáu, nhưng chị đã dùng súng và lựu đạn ngoan cường đánh lại quân địch. Trước lúc hy sinh chị hô to: "Đả đảo đế quốc Mỹ, Hồ Chí Minh muôn năm". Căm giận vì không bắt sống được chị, bọn lính địch đã đưa thi hài của chị Sáu lên xe rồi chở đi thủ tiêu.

Chị Lê Thị Bạch Cát đã hy sinh anh dũng tại địa chỉ đỏ 83/2, đường Cô Giang ngày 5/5/1968, năm ấy chị vừa 28 tuổi xuân

Huân chương Kháng chiến hạng Nhất và Kỷ niệm chương vì sự nghiệp giáo dục của nhà giáo - liệt sĩ Lê Thị Bạch Cát.