HOẠT ĐỘNG CỦA NGHĨA QUÂN THIÊN HỘ DƯƠNG

Với mục đích lãnh đạo dân binh kháng chiến đến kỳ cùng để giành lại chủ quyền và đất đai đã mất, Võ Duy Dương đã thật sự đưa cuộc chiến đấu mới của mình tại Đồng Tháp Mười mang ý nghĩa “Dân chúng tự vệ”. Mặc dù lá cờ hiệu triệu lúc này là “Cần Vương cứu quốc" cho thích hợp với nhận thức của đa số đồng bào và sĩ phu - Địa bàn phát huy tác dụng nhất của chiến thuật này là những vùng tiếp giáp ngoại vi. Đó là vành đai dày mỏng trên dưới 10 km bao bọc chung quanh Đồng Tháp Mười từ Bắc Chang, Bắc Chiêng cặp theo sông Vàm Cỏ Tây xuống Thủ Thừa qua Tân An, Cai Lậy, Cái Bè, Rạch Ruộng, Cần Lố, Cao Lãnh. Đốc Vàng, Hồng Ngự...

Đặc điểm chung của vùng này là sông rạch quanh co chằng chịt, cây cối rậm rạp, dân cư tương đối đông đảo, nơi tranh chấp thường xuyên giữa 2 thế lực. Pháp mới đến bỡ ngỡ, ra sức xây dựng bộ máy hôi tề, tìm cách chiêu dụ, mua chuộc nhân dân. Nghĩa quân quyết tâm đánh bật chúng ra khỏi địa bàn, ít nhất cũng phải cô lập các đồn binh, ngăn chăn những vết dầu loang. Khi được tin có giặc ruồng bố, dân chúng ở đó tức tốc tản cư bỏ nhà không, vườn trống...

Hầu hết các cửa sông lớn, trước các đồn lũy, tàu địch đi lại dễ dàng, nghĩa quân đều phát động dân binh đắp cản, bằng vật liệu tại chỗ như tre, tràm, dừa... Quy mô nhất là hệ thống cản trên sông Vàm Cỏ Tây; từ trên phía Bắc Chiêng đổ xuống cho tới vùng sông Xoài, Bến Kè...

Đây là loại hình rất hiệu quả, Pháp không thể phát huy hết thế mạnh của mình là thủy quân, khi các thủy đạo quan trọng xâm nhập vào Đồng Tháp Mười đã bị đóng kín.

Pháp đã huy động nhân dân phá cản, đem tàu tới cột lòi tói kéo cho bung ra. Mỗi cản khai thông phải mất vài ngày. Xong cản này lại gặp cản khác...

Chiếc cầu khỉ, hầm chông, ong vò vẽ, ong lỗ, một trận đốt đồng... từ Quản Oai, Hầm Vồ, Bằng Lăng, Mỹ Thạnh, Động Cát, Mộc Hóa đều có thể trở thành tai vạ đối với Pháp. Đi lẻ tẻ bị bắn tỉa, tập trung bị tập kích. Ở trong nhà trong đình, chùa bị phóng hỏa. Đỉa, muỗi, rắn rết, sình lầy, nắng cả, thần phật... dường như cũng tiếp sức với nghĩa quân làm tiêu hao sinh lực Pháp.

Nghĩa quân đã dùng nhiều cách đánh phù hợp với địa hình Đồng Tháp Mười như phục kích trên đường mòn bất thần nổ súng, Pháp nhảy sang một bên chống trả thế là vấp phải trấp (trên cỏ dưới sình) càng vùng vẫy càng lún sâu, nghĩa quân từ dưới trấp đội lục bình lên đánh.

Hoặc nhử chúng vào sâu bên trong rồi đồng loạt đốt đồng nổ súng. Lửa cháy ngùn ngụt, khói bay mù mịt bốn phía, phút chốc bị rơi vào biển lửa mênh mông, Pháp hoảng kinh vứt bỏ súng ống mà chạy. Ngày nay, đi khắp trong Đồng Tháp Mười, từ Cái Bè, Cai Lậy đến Gò Tháp, Mộc Hóa... đâu đâu chúng ta cũng được nghe các bậc kỳ lão kể chuyện Thiên Hộ Dương - Đốc Binh Kiều “Cấm cỏ 3 năm” đốt đồng đánh giặc. Ở Mộc Hóa còn địa danh “Đồng sọ Tây”.

Võ Duy Dương đã tận dụng được những khả năng của nhân lực, vật lực Đồng Tháp Mười để chống Pháp, và đã đạt được những kết quả bất ngờ, gợi ý cho đời sau một bài học về lối đánh du kích xuất quỷ nhập thần.