Học cách làm chủ bầu trời

Những năm đầu tham gia cách mạng, Trọng còn rất trẻ. Anh nóng lòng muốn được giao việc lớn, muốn nhanh chóng góp sức cho đất nước. Nhưng tổ chức lại giao cho anh nhiều công việc nhỏ: chép tài liệu, giữ liên lạc, ghi sổ, canh gác, đưa thư.

Có lần sau một ngày làm việc vất vả, anh hỏi người phụ trách:

“Bao giờ em mới được làm những việc quan trọng hơn?”

Người phụ trách nhìn anh rồi hỏi ngược lại:

“Theo cậu, việc quan trọng nhất là gì?”

Trọng suy nghĩ một lúc:

“Là trực tiếp đấu tranh cho độc lập của đất nước.”

Người phụ trách gật đầu:

“Đúng. Nhưng người chưa làm chủ được sự nóng vội của mình thì khó làm được việc lớn.”

Câu nói ấy khiến anh im lặng rất lâu.

Từ hôm đó, Trọng bắt đầu rèn mình trong những điều tưởng như rất nhỏ. Anh tập đúng giờ, giữ bí mật tuyệt đối, nói ít hơn, nghe nhiều hơn. Khi nhận nhiệm vụ, anh không hỏi việc lớn hay nhỏ, chỉ hỏi phải làm thế nào cho đúng.

Một đồng đội kể rằng có lần cả tổ phải chờ liên lạc trong nhiều giờ giữa trời mưa. Mọi người sốt ruột, còn Trọng lặng lẽ che tài liệu khỏi ướt và ngồi quan sát xung quanh.

Người bạn hỏi:

“Cậu không thấy bực à?”

Anh cười nhẹ:

“Bực chứ. Nhưng nếu để cảm xúc làm hỏng việc thì người thiệt không chỉ là mình.”

Đó là lần đầu tiên nhiều người nhận ra sự chín chắn trong anh.

Tôi được nghe kể rằng Trọng còn tự đặt cho mình những quy tắc rất nghiêm: đọc xong phải nhớ nội dung chính, đi qua đường phải nhớ đặc điểm từng đoạn, gặp người lạ không được để lộ cảm xúc, dù mệt cũng không than phiền trước đồng đội.

Một buổi tối dưới ánh đèn dầu, anh nói với người bạn thân:

“Tớ nghĩ kẻ địch khó thắng nhất không phải người khỏe nhất, mà là người biết giữ vững lòng mình.”

Người bạn hỏi:

“Cậu học điều đó ở đâu?”

Trọng nhìn ngọn đèn đang cháy ổn định:

“Từ chính những ngày mình phải tự nhắc mình đừng nóng vội, đừng sợ hãi và đừng quên vì sao mình ra đi.”

Những tháng năm gian khổ đã dạy anh nhiều điều. Khi đói, anh học cách chịu đựng. Khi bị hiểu lầm, anh học cách im lặng. Khi được khen, anh học cách không tự mãn. Khi gặp nguy hiểm, anh học cách giữ bình tĩnh.

Người phụ trách sau này nhận xét:

“Trọng trưởng thành nhanh không phải vì được giao việc lớn, mà vì biết rèn mình trong việc nhỏ.”

Điều làm tôi xúc động nhất là anh chưa bao giờ coi việc rèn luyện bản thân là chuyện riêng. Anh tin rằng người cách mạng nếu không làm chủ được suy nghĩ, lời nói và hành động của mình thì khó có thể phục vụ nhân dân lâu dài.

Nhiều năm sau, một đồng chí cũ kể với tôi:

“Có lần tôi hỏi Trọng điều khó nhất trên con đường cách mạng là gì. Cậu ấy trả lời: ‘Khó nhất là mỗi ngày phải thắng được chính sự yếu đuối của mình.’”

Mỗi lần viết lại câu chuyện này, tôi luôn hình dung chàng trai trẻ ngồi dưới ánh đèn dầu, ngoài kia là đêm tối và những hiểm nguy chưa biết trước. Anh không học cách làm chủ bầu trời như một phi công, mà học cách làm chủ nỗi sợ, sự nóng vội và những giới hạn của bản thân.

Và có lẽ, đó mới là bài học lớn nhất của tuổi trẻ Nguyễn Văn Trọng: người muốn góp phần đổi thay đất nước trước hết phải học cách làm chủ chính mình.