Hội nghị Diên Hồng
Sau thất bại trong cuộc xâm lược lần thứ nhất năm 1258, nhà Nguyên tiếp tục chuẩn bị lực lượng tiến đánh Đại Việt. Trước sức ép ngày càng rõ, triều Trần gấp rút chuẩn bị cả về quân sự lẫn tinh thần cho cuộc kháng chiến.
Trước đó, Hội nghị Bình Than đã được tổ chức để các vương hầu, tướng lĩnh bàn kế đánh giặc. Quân đội được tập hợp, duyệt binh, những vị trí xung yếu được bố trí lực lượng phòng giữ, nhưng triều đình còn tổ chức một cuộc gặp đặc biệt khác. Các phụ lão trong nước được triệu tập về kinh đô Thăng Long, dự yến tại điện Diên Hồng. Điều được đưa ra hỏi không phải một kế hoạch tác chiến cụ thể, mà là vấn đề lớn hơn: "Trước thế giặc mạnh, nên hòa hay nên đánh?".
Đại Việt sử ký toàn thư ghi lại rất ngắn gọn rằng các phụ lão đều nói 1 câu: “đánh”. Chính sự ngắn gọn ấy lại cho thấy điểm đặc biệt của Diên Hồng. Những người được hỏi không phải các tướng trực tiếp cầm quân. Việc quân đội bố trí ở đâu, đánh theo cách nào đã thuộc về những cuộc bàn bạc quân sự của triều đình và các tướng lĩnh.
Các bô lão là những người có tuổi đời, uy tín và ảnh hưởng trong cộng đồng. Việc triệu họ về kinh đô vì thế có ý nghĩa thống nhất ý chí và huy động sự đồng thuận rộng rãi của nhân dân trước một cuộc chiến sẽ ảnh hưởng đến toàn đất nước. Các nghiên cứu về thời Trần cũng nhìn nhận Diên Hồng trong ý nghĩa phát huy sức dân và củng cố quyết tâm chống ngoại xâm.
Sau khi trở về địa phương, những người dự hội nghị còn có thể truyền đạt tinh thần và quyết tâm của triều đình tới cộng đồng của mình. Bởi một cuộc chiến chống lực lượng Nguyên – Mông khi ấy không chỉ cần quân đội: việc huy động nhân lực, lương thực, vận chuyển và thực hiện các chủ trương của triều đình đều cần sự tham gia của dân chúng.
Không lâu sau, quân Nguyên tiến vào Đại Việt. Cuộc kháng chiến năm 1285 trải qua những thời điểm hết sức khó khăn. Triều đình phải rời Thăng Long, quân Trần có lúc liên tục rút lui để bảo toàn lực lượng. Nhưng sau đó thế trận được đảo ngược với các chiến thắng Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết... và quân Nguyên cuối cùng phải rút khỏi Đại Việt.
Hội nghị Diên Hồng không phải nơi quyết định cách đánh những trận chiến ấy, mà là một khía cạnh khác: trước khi bước vào một cuộc chiến lớn, triều đình nhà Trần đã tìm kiếm và biểu thị sự thống nhất ý chí giữa triều đình với những người đại diện có uy tín trong dân chúng về một lựa chọn căn bản – không hòa hàng, quyết tâm chống giặc.
Bởi vậy, hơn bảy thế kỷ sau, hai chữ “Diên Hồng” vẫn thường được sử dụng để nói về sự tập hợp ý kiến và đồng thuận trước những vấn đề hệ trọng của đất nước.
