HỘI NGHỊ POTSDAM – THỜI KHẮC ĐỊNH ĐOẠT TRẬT TỰ THẾ GIỚI SAU CHIẾN TRANH

Từ ngày 17/7 đến 2/8/1945, tại Cung điện Cecilienhof ở thành phố Potsdam, gần Berlin của Đức, diễn ra Hội nghị Potsdam. Tham dự hội nghị là ba cường quốc chủ chốt của phe Đồng minh: Liên Xô, Hoa Kỳ và Anh.

Đại diện cho ba nước là Joseph Stalin, Harry S. Truman và Winston Churchill. Trong thời gian hội nghị, Churchill được thay thế bởi Clement Attlee sau khi Công đảng giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử tại Anh.

Sau những năm tháng chiến tranh khủng khiếp, các nhà lãnh đạo phải đối diện với một châu Âu gần như tan hoang. Thành phố Berlin bị tàn phá, hàng triệu người thiệt mạng, hàng triệu người mất nhà cửa. Nước Đức – trung tâm của chế độ phát xít Hitler – đã đầu hàng vô điều kiện vào tháng 5/1945.

Tại Potsdam, các nước Đồng minh thống nhất nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến nước Đức và châu Âu thời hậu chiến.

Một trong những quyết định quan trọng là chia nước Đức thành bốn khu vực chiếm đóng, do Liên Xô, Hoa Kỳ, Anh và Pháp quản lý. Berlin, dù nằm sâu trong khu vực do Liên Xô kiểm soát, cũng được chia thành bốn khu vực.

Các nước Đồng minh cũng thống nhất những nguyên tắc nhằm phi quân sự hóa, phi phát xít hóa và dân chủ hóa nước Đức, đồng thời xử lý vấn đề bồi thường chiến tranh.

Nhưng Potsdam không chỉ nói về nước Đức.

Chiến tranh ở châu Âu đã kết thúc, nhưng Nhật Bản vẫn chưa đầu hàng. Ngày 26/7/1945, Hoa Kỳ, Anh và Trung Quốc ra Tuyên bố Potsdam, yêu cầu Nhật Bản đầu hàng vô điều kiện.

Nhật Bản không chấp nhận ngay tối hậu thư.

Chỉ ít ngày sau, lịch sử thế giới bước sang một chương mới. Ngày 6/8/1945, Hoa Kỳ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima. Ngày 9/8, quả bom nguyên tử thứ hai được thả xuống Nagasaki. Cùng ngày 9/8, Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản và mở chiến dịch chống quân Nhật ở Đông Bắc Á.

Ngày 15/8/1945, Nhật Bản tuyên bố chấp nhận đầu hàng. Chiến tranh thế giới thứ hai về cơ bản chấm dứt, và văn kiện đầu hàng chính thức được ký ngày 2/9/1945.

POTSDAM VÀ LỊCH SỬ VIỆT NAM

Đối với Việt Nam, Hội nghị Potsdam có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Nhật Bản đang chiếm đóng Đông Dương.

Theo những thỏa thuận của Đồng minh, quân Nhật ở phía bắc vĩ tuyến 16 sẽ đầu hàng quân Trung Hoa Dân quốc, còn quân Nhật ở phía nam vĩ tuyến 16 sẽ đầu hàng quân Anh.

Nhưng khi những quyết định ấy được đưa ra, Cách mạng Tháng Tám ở Việt Nam đang bước vào thời điểm quyết định.

Ngày 15/8/1945, Nhật tuyên bố đầu hàng. Chính quyền Nhật tại Đông Dương mất khả năng kiểm soát như trước. Đây là thời cơ đặc biệt quan trọng để lực lượng cách mạng Việt Nam tiến hành tổng khởi nghĩa.

Chỉ trong thời gian ngắn, nhân dân Việt Nam đã đứng lên giành chính quyền ở nhiều địa phương.

Ngày 19/8/1945, Hà Nội giành chính quyền.

Ngày 23/8, chính quyền cách mạng giành thắng lợi tại Huế.

Ngày 25/8, Sài Gòn giành chính quyền.

Và ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Vì vậy, khi nhìn lại Hội nghị Potsdam từ góc độ lịch sử Việt Nam, đây không chỉ là một hội nghị ngoại giao của các cường quốc. Nó còn nằm trong bối cảnh quốc tế đặc biệt đã tạo ra thời cơ cho Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Potsdam đánh dấu một trong những bước cuối cùng của quá trình sắp xếp thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Nhưng đồng thời, những quyết định và biến động của các cường quốc cũng mở ra một thời kỳ mới ở châu Á – nơi nhiều dân tộc đứng lên giành độc lập.

Từ Potsdam đến Cách mạng Tháng Tám, lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam đã giao nhau trong một thời khắc đặc biệt: khi chiến tranh kết thúc, một dân tộc đang đứng trước cơ hội tự quyết định vận mệnh của chính mình.