Hội nghị trong Đình Đầu – khi những người cách mạng chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh lâu dài
Nguyễn Minh Vương
Sau khi Chi bộ Tạ Xá được thành lập ngày 19/5/1940, phong trào cách mạng ở Hợp Tiến phát triển rất nhanh. Đến tháng 8/1940, Đình Đầu trở thành nơi diễn ra một hội nghị quan trọng của Chi bộ Tạ Xá. Tư liệu của tỉnh Hải Dương cho biết hội nghị có sự tham dự của Nguyễn Mạnh Hoan, Bí thư Tỉnh ủy Hải Dương lâm thời.
Hãy thử hình dung Đình Đầu khi ấy.
Đó vẫn là một ngôi đình làng giữa vùng quê.
Bên ngoài, người dân vẫn làm ruộng, đi lại, sinh hoạt như thường ngày.
Nhưng bên trong đình, những người cách mạng đang bàn bạc một công việc mà nếu bị phát hiện, họ có thể phải trả giá bằng cả tính mạng.
Đây không phải một cuộc họp bình thường.
Phong trào đang phát triển, nhưng chính quyền thực dân vẫn kiểm soát địa phương. Vì vậy, việc tổ chức lực lượng, bảo vệ cơ sở và giữ liên lạc là vô cùng quan trọng.
Đình Đầu lúc này đã trở thành một địa điểm cách mạng quan trọng của Hợp Tiến. Theo tư liệu địa phương, nơi đây gắn với việc thành lập Đội tự vệ Tạ Xá, lực lượng tự vệ đầu tiên của tỉnh Hải Dương.
🌾 Những người nông dân bắt đầu trở thành người tự vệ
Điều đáng chú ý là những người tham gia phong trào phần lớn xuất thân từ làng quê.
Họ vốn là người làm ruộng.
Họ quen với cày, cuốc, mùa vụ hơn là súng đạn.
Nhưng hoàn cảnh đất nước khiến họ phải học cách bảo vệ cơ sở cách mạng và bảo vệ chính quê hương mình.
Từ Đình Đầu, phong trào tiếp tục phát triển.
Đến những năm kháng chiến sau này, lực lượng dân quân, tự vệ ở Hải Dương tiếp tục được củng cố, tham gia vừa sản xuất, vừa phục vụ chiến đấu.
Vì thế, cuộc họp ở Đình Đầu năm 1940 tuy không phải một trận đánh, nhưng lại có ý nghĩa rất lớn.
Nó giống như một bước chuẩn bị âm thầm.
Chuẩn bị con người.
Chuẩn bị tổ chức.
Chuẩn bị tinh thần.
Và chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh mà chưa ai biết sẽ kéo dài bao lâu.
🕯️ Điều đặc biệt của Đình Đầu
Ngày nay, xã Hợp Tiến vẫn xác định Đình Đầu là một địa chỉ đỏ gắn với truyền thống cách mạng của địa phương. Năm 2026, chính quyền xã tổ chức dâng hương tại Đình Đầu và Nhà bia nơi thành lập Phủ ủy Nam Sách để tưởng nhớ những thế hệ đã hoạt động và hy sinh vì cách mạng.
Nhưng nếu chỉ nhìn Đình Đầu như một di tích, chúng ta rất dễ quên rằng:
đã từng có những con người bằng xương bằng thịt ngồi trong ngôi đình ấy.
Họ biết mình đang sống trong thời kỳ nguy hiểm.
Họ biết có thể bị bắt.
Họ biết những người thân ở nhà cũng có thể bị liên lụy.
Nhưng họ vẫn tham gia.
Và sau cuộc họp ấy, phong trào cách mạng Hợp Tiến tiếp tục phát triển, góp phần vào những sự kiện lớn hơn của tỉnh Hải Dương và huyện Nam Sách.
Có những trận đánh được nhớ bằng tiếng súng. Nhưng có những bước ngoặt của lịch sử lại bắt đầu bằng một cuộc họp lặng lẽ trong một ngôi đình làng. Đình Đầu là một nơi như thế.
