Hồi ức của người lính già

Giữa núi non trùng điệp phía Bắc Tổ quốc, nơi mây phủ quanh năm và gió núi thổi hun hút qua những dãy đá tai mèo sắc nhọn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên (Hà Giang) lặng lẽ nằm đó như một trang sử mở. Nơi đây lưu giữ ký ức bi tráng của cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc trong những năm tháng khốc liệt nhất của thế kỷ XX. Và ở đó, vẫn còn những con người – những nhân chứng sống – đang từng ngày canh giữ ký ức lịch sử thiêng liêng của dân tộc.

Một trong những nhân chứng như thế là ông Nguyễn Văn Hòa, nguyên là chiến sĩ Sư đoàn 356 – đơn vị từng trực tiếp chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên trong những năm 1984 – 1989. Nay ông đã ngoài bảy mươi tuổi, mái tóc bạc phơ, dáng người gầy nhưng đôi mắt vẫn ánh lên sự cương nghị của một người lính năm xưa.

Hằng tuần, ông Hòa lại lặng lẽ đến nghĩa trang, mang theo một ít hương, vài bông hoa rừng và cả những câu chuyện chưa bao giờ nguôi ngoai. Người khác đến đây để thắp hương, tưởng niệm; còn ông, ông trở về để gặp lại đồng đội.

Ông đứng lặng rất lâu trước dãy mộ mang tên Sư đoàn 356. Những ngôi mộ trắng xóa nằm đều tăm tắp, tên tuổi, đơn vị, năm hy sinh được khắc lên bia đá giản dị. Ông khẽ chạm tay vào một tấm bia rồi nói nhỏ: “Đây là mộ thằng Lâm, quê Thái Bình. Nó hy sinh ngay trên điểm cao 468. Hôm đó pháo bắn dữ lắm, đất đá vùi lấp cả quả đồi…”

Giọng ông nghẹn lại, bàn tay run run đặt lên mộ đồng đội như muốn truyền hơi ấm từ hiện tại về quá khứ.

Những năm tháng chiến đấu tại Vị Xuyên là chuỗi ngày mà ông Hòa không bao giờ quên. Ban ngày, bộ đội phải đào hầm, giữ điểm, vận chuyển lương thực, đạn dược giữa mưa bom, bão đạn. Ban đêm, cả núi rừng rung chuyển bởi tiếng pháo, tiếng đạn và tiếng gọi nhau giữa làn khói trắng xóa. Đất không còn là đất, nước không còn là nước – tất cả đều mang mùi thuốc súng và máu đồng đội.

“Có những thời điểm, đất trên điểm cao đỏ au vì máu của anh em. Nhưng không ai lùi bước. Ai cũng xác định: còn đất là còn lính, còn người là còn chốt…” – ông kể, ánh mắt nhìn xa xăm về phía những dãy núi phía xa, nơi từng là chiến trường ác liệt nhất.

Khi chiến tranh qua đi, ông trở về cuộc sống đời thường, mang trong mình những vết thương cả trên da thịt lẫn trong ký ức. Nhưng đồng đội của ông – hàng ngàn người – mãi mãi nằm lại nơi mảnh đất này. Không phải ai cũng tìm được tên, không phải nấm mồ nào cũng có đầy đủ thông tin. Có cả những ngôi mộ vô danh – như một lời nhắc nhở về những hy sinh thầm lặng chưa kịp gọi tên.

Chính vì vậy, ông Hòa tự nguyện trở thành người “kể chuyện” cho các thế hệ sau. Mỗi khi có đoàn học sinh, sinh viên, thanh niên tình nguyện đến nghĩa trang tham quan, dọn dẹp và thắp hương, ông lại kiên nhẫn dẫn đi, kể lại từng đoạn đường, từng vị trí điểm cao, từng câu chuyện về tình đồng chí, tình đồng đội.

Ông nói với các em học sinh: “Các cháu đứng đây hôm nay, bước chân bình yên trên con đường sạch đẹp này, là vì bao nhiêu người đã ngã xuống. Lịch sử không chỉ nằm trong sách vở. Lịch sử đang nằm ngay dưới chân các cháu.”

Nhiều em đã rơi nước mắt khi nghe ông kể chuyện. Có em lặng lẽ cúi đầu trước từng hàng mộ, có em xin phép ghi lại câu chuyện của ông vào sổ tay, như một cách gìn giữ ký ức thiêng liêng.

Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên không chỉ là nơi yên nghỉ của những anh hùng đã khuất, mà còn là một “bảo tàng sống” về lòng yêu nước, tinh thần kiên cường và sự hy sinh vô điều kiện của thế hệ đi trước. Những nhân chứng như ông Nguyễn Văn Hòa chính là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp cho lịch sử không rơi vào quên lãng, giúp cho lòng biết ơn được nuôi dưỡng mỗi ngày.

Giữa không gian tĩnh lặng, tiếng chuông gió khe khẽ vang lên, lá rừng xào xạc như những lời thì thầm từ quá khứ. Hương khói quyện vào mây núi, lan tỏa khắp không gian, như linh hồn của các anh vẫn còn ở đây, canh giữ từng tấc đất thiêng của Tổ quốc.

Việc tìm hiểu về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên và lắng nghe những nhân chứng lịch sử như ông Nguyễn Văn Hòa không chỉ là một chuyến đi tham quan, mà là một bài học sống động về lịch sử, về lòng yêu nước và trách nhiệm của thế hệ hôm nay.

Mỗi học sinh khi đến đây đều cần tự hỏi: Mình đã làm gì và sẽ làm gì để xứng đáng với những hy sinh ấy?

Giữ gìn hòa bình, học tập tốt, sống có lý tưởng, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước – đó chính là cách thiết thực nhất để tri ân những người đã ngã xuống tại mảnh đất Vị Xuyên anh hùng.