HỒI ỨC CỦA NHỮNG CỰU BINH TẠI CHIẾN TRƯỜNG TÂY NAM P (1)

Một thời tuổi trẻ để lại, thân thương như máu thịt mình

Nếu nói tiểu thuyết là hư cấu thì hồi ức chính là những mảnh ghép chân thực nhất về cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam. Tập hồi ức Mùa chinh chiến ấy của Đoàn Tuấn đã kể về cuộc chiến tranh bắt buộc ngay sau ngày thống nhất đất nước. Chiến trường K giai đoạn cuối năm 1978 đến giữa những năm 1980 là nơi bộ đội Việt Nam phải đối mặt với một kẻ địch nguy hiểm, liều lĩnh và môi trường xa lạ, khắc nghiệt hơn cả hai cuộc kháng chiến trước đó.

Trong bối cảnh âm thầm mà khốc liệt của gần 40 năm về trước ấy, truyện đưa người đọc theo dấu chân tuổi 18 của nhân vật “tôi” - người lính sư đoàn 307, đi tới tận những miền rừng núi heo hút xứ người. Đó là cuộc hành quân dài hàng ngàn cây số: từ Pleiku, theo đường 19 tiến về hướng Tây, để đẩy lùi và tiêu diệt tàn quân Khmer Đỏ ở vùng Đông - Bắc Campuchia.

Thế hệ người lính nhập ngũ sau 1975 cũng đã khác trước. Họ phần nhiều là những học trò vừa rời ghế nhà trường từ các tỉnh miền Bắc: Hà Nội, Hải Phòng, Thanh Hóa,... đến những thanh niên miền Nam mới làm quen với cuộc sống mới. Phải chiến đấu trên mảnh đất không phải quê hương mình, trước những sức ép kinh khủng của chiến tranh, những người lính trẻ vấp phải vô số thử thách về phẩm chất con người lẫn cạm bẫy của việc từ bỏ hàng ngũ.

Nhưng họ đã ở lại, đã chiến đấu, hy sinh, năm này qua năm khác… Để ngày trở về, mang theo thứ tài sản vô giá của cuộc đời quân ngũ: tình đồng đội. Năm năm ở chiến trường K của Đoàn Tuấn, với lịch sử chỉ như thoáng chốc, nhưng với mỗi người lính mười tám, đôi mươi ngày ấy là cả một thời tuổi trẻ để lại; thân thương như máu thịt mình.

Còn ở tập hồi ức Chuyện lính Tây Nam, tác phẩm không chỉ có những gian khổ, khó khăn, hy sinh, mất mát mà người lính quân tình nguyện Việt Nam gặp phải nơi đất bạn. Nơi đây còn có những hào hoa của anh lính Hà Nội mang đi từ mảnh đất ngàn năm văn hiến. Hình ảnh “Mắt trừng gửi mộng qua biên giới/ đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” năm nào trong bài thơ Tây Tiến của nhà thơ Quang Dũng đã được tái hiện lại trong những trang viết mượt mà, giàu cảm xúc của người lính thủ đô. Người lính không chỉ biết chiến đấu, hy sinh mà còn biết và nhớ về cái đẹp vĩnh hằng nơi Tổ quốc.

Khác với những hồi ức lính, tập ký sự Về từ hành tinh ký ức của Võ Diệu Thanh tái hiện lại hình ảnh những người dân thường hiền lành, nhỏ bé người Việt, sống ở vùng giáp biên Campuchia khi đối diện với quân Pol Pot. Họ là những chứng nhân vụ thảm sát Ba Chúc kinh hoàng. Họ đang còn lay lắt sống đến giờ, có người đã chết, đã bị lịch sử với vô vàn sự kiện nhấn chìm.

Nhưng trách nhiệm của người viết là phải tái hiện lại phần nào cuộc đời họ, để những nạn nhân ấy không bị lãng quên, để cuộc thảm sát ấy không chìm vào dĩ vãng, và để nhớ rằng hòa bình không bao giờ miễn phí.

Cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam đã qua đi được vài chục năm, trong vài chục năm ấy những tác phẩm văn học viết về cuộc chiến này thực vẫn chưa đủ so với những gì kinh hoàng, khốc liệt mà cuộc chiến ấy đã gây ra.

“Độ lùi” đến lúc này, chắc đã đủ để những gì cần viết phải được viết ra, để thế hệ trẻ đang lớn lên còn biết có một mùa chinh chiến, một mùa xa nhà trên đất bạn năm xưa.