Hồi Ức Ngã Ba Đồng Lộc: 10 Đóa Hoa Bất Tử Nơi "Tọa Độ Chết" Ngã Ba Máu Và Nước Mắt

Năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc (nằm trên đường mòn Hồ Chí Minh qua dãy Trường Sơn, thuộc địa phận huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) trở thành yết hầu giao thông quan trọng nhất để chi viện cho chiến trường miền Nam. Mọi tuyến đường từ Bắc vào Nam đều phải đi qua điểm thắt nút này.

Nhận thấy vị trí chiến lược, không quân Mỹ tập trung đánh phá mang tính hủy diệt. Chỉ trong vòng 240 ngày đêm, uớc tính mỗi mét vuông đất tại đây phải gánh chịu tới 3 quả bom tấn. Đất đá bị cày xới nát vụn, không một bóng cây ngọn cỏ nào có thể sống sót. Đồng Lộc được mệnh danh là "tọa độ chết".

Bám trụ tại chảo lửa này là Tiểu đội 4, Đại đội 552 thuộc Tổng đội TNXP chống Mỹ cứu nước tỉnh Hà Tĩnh. Tiểu đội gồm 10 cô gái tuổi đời còn rất trẻ (từ 17 đến 22 tuổi), do chị Võ Thị Tần làm Tiểu đội trưởng. Nhiệm vụ hàng ngày của họ là túc trực tại ngã ba, hễ máy bay địch ném bom xong là lập tức mang cuốc, xẻng lao ra san lấp hố bom, sửa đường, thông xe.

Một bức ảnh tư liệu chụp Ngã ba Đồng Lộc năm 1968. Khung cảnh hoang tàn, đất đá lở loét, xám xịt, không còn một bóng cây. Những cô gái thanh niên xung phong mặc áo bảo hộ sờn cũ, đội mũ tai bèo, vai vác cuốc xẻng đang khẩn trương chạy về phía những hố bom khổng lồ vừa bị cày xới.

Buổi Chiều Định Mệnh Ngày 24/07/1968

Ngày 24 tháng 07 năm 1968 là một ngày ám ảnh trong lịch sử. Từ sáng đến chiều, Đồng Lộc phải hứng chịu liên tiếp các đợt rải bom.

Lúc 16 giờ, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống. Máy bay địch bất ngờ quay lại thả một loạt bom nổ chậm. Lúc này, Tiểu đội 4 dưới sự chỉ huy của Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần đang làm nhiệm vụ san lấp hố bom để thông đường cho xe qua. Khi còi báo động ré lên, 10 cô gái nhanh chóng nhảy xuống một căn hầm chữ A ven đường để ẩn nấp.

Nhưng bi kịch đã xảy ra. Một quả bom dội trúng ngay sát miệng hầm. Tiếng nổ chát chúa xé toạc màng nhĩ. Đất đá ập xuống, chôn vùi toàn bộ căn hầm cùng 10 cô gái trẻ. Lúc đó, trận địa chìm trong khói bụi mịt mù và sự im lặng rợn người

Tiếng Gọi "Cúc Ơi" Giữa Chiều Đồng Lộc

Ngay sau khi tiếng bom dứt, lực lượng công binh và đồng đội đã lập tức lao đến, dùng tay và xẻng đào bới điên cuồng để cứu các chị. Đến sẩm tối, đồng đội tìm thấy và đưa được thi thể của 9 cô gái lên mặt đất. Tất cả các chị đều đã hy sinh trong tư thế ngồi tựa vào nhau.

Chỉ riêng chị Hồ Thị Cúc – Tiểu đội phó, là vẫn chưa được tìm thấy.

Sang ngày thứ hai, rồi ngày thứ ba, mọi người vẫn không ngừng tìm kiếm. Sự đau xót tột cùng đã khiến nhà thơ Yến Thao (lúc đó đang có mặt tại hiện trường) nghẹn ngào viết nên bài thơ Cúc ơi để gọi hồn đồng đội:

"Tiểu đội đã xếp một hàng ngang

Cúc ơi em ở đâu không về tập hợp?

Chín bạn đã quây quần đủ mặt

Nhỏ - Xuân - Hà - Hường - Hợi - Rạng - Xuân - Xanh

A trưởng Võ Thị Tần điểm danh

Chỉ thiếu mình em

Chín bỏ làm mười răng được!"

Đến chiều ngày thứ ba (26/07/1968), đồng đội mới tìm thấy thi thể chị Cúc ở một hố bom cạnh đó, ngón tay chị vẫn còn ứa máu vì cố gắng cào bới đất đá để tìm đường sống.

Mười cô gái đã ngã xuống khi tuổi đời còn quá trẻ, chưa ai trong số họ lập gia đình. Lá thư cuối cùng chị Võ Thị Tần gửi về cho mẹ chỉ vài ngày trước khi hy sinh vẫn tràn ngập sự lạc quan: "Mẹ ơi, ở đây vui lắm mẹ ạ. Ban đêm chúng nó thắp đèn để chúng con làm đường đấy... Mẹ đừng lo cho chúng con nhiều..."

Bức ảnh chụp Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc ngày nay. Nổi bật là 10 ngôi mộ bằng đá cẩm thạch trắng nằm kề bên nhau dưới tán thông xanh mát, khói nhang nghi ngút. 

Câu chuyện về 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc không phải là tiểu thuyết hay phim ảnh, mà là sự thật lịch sử được tạc bằng máu và nước mắt. Sự hy sinh của các chị không chỉ bảo vệ mạch máu giao thông nối liền hai miền Nam - Bắc, mà còn trở thành biểu tượng tột đỉnh của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Tuổi thanh xuân của họ đã mãi mãi dừng lại ở tuổi mười tám, đôi mươi, hóa thành những đóa hoa bất tử nở rộ trong thời hoa lửa của dân tộc.