HỒI ỨC: “NGHE ĐÁ KỂ CHUYỆN”

Hồi ức của ông Vàng Seo Phử, người thôn ven suối Nậm Thi, huyện Bát Xát.

Tôi tên là Vàng Seo Phử. Nay tóc đã bạc, lưng đã còng, nhưng mỗi lần ra bờ suối Nậm Thi nhặt đá kê chân lưới, tôi lại thấy lòng mình trẻ lại. Vì ở mảnh đất Bát Xát này, đá không chỉ để bước đi, mà còn để kể chuyện.

Từ khi còn bé, tôi đã theo cha lên nương, theo ông xuống suối. Ông tôi thường nhặt những hòn đá có hình lạ, rồi bảo:
“Đá này không phải đá thường đâu. Ông bà xa xưa mình đã dùng nó từ rất lâu rồi”.

Lớn lên, tôi mới hiểu rằng, từ thời đồ đá cũ, con người đã sinh sống trên đất Bát Xát này. Những hòn đá sắc cạnh ven suối không chỉ do nước mài, mà còn do bàn tay người xưa đẽo gọt để làm công cụ săn bắt, hái lượm. Mỗi lần cầm hòn đá ấy trên tay, tôi có cảm giác như đang chạm vào bàn tay của tổ tiên.

Cha tôi kể rằng, sau thời đá cũ là đến thời đá mới. Người xưa đã biết mài nhẵn công cụ, biết làm đồ gốm, biết gieo hạt bên bờ suối. Những mảnh gốm vỡ đôi khi lộ ra sau mỗi trận mưa lớn, hoa văn giản dị nhưng bền chắc như chính cuộc sống núi rừng.

Tôi nhớ có lần đi đào mương dẫn nước về ruộng, cuốc phải một vật cứng. Đào lên mới thấy một mảnh đồng xanh rì. Cán bộ văn hóa về xem, bảo đó là hiện vật thời văn hóa Đông Sơn. Nghe vậy, tôi giật mình. Hóa ra nơi mình trồng lúa, dựng nhà, đã từng là chỗ người xưa đúc đồng, rèn rìu, làm giáo từ hàng nghìn năm trước.

Từ những hiện vật ấy, người ta nói rằng Bát Xát và vùng phụ cận từng là trung tâm kinh tế, văn hóa của thời cổ đại. Còn với tôi, điều ấy không xa lạ. Bởi từ lâu, tôi đã thấy đất này giữ người rất tốt. Đất nuôi sống con người, rừng che chở, suối cho nước, núi cho đường đi.

Mỗi lần con cháu hỏi tôi:
“Ông ơi, đất Bát Xát có từ bao giờ?”

Tôi thường trả lời:
“Từ khi có dấu chân người in trên đá. Mà dấu chân ấy chưa bao giờ mất”.

Giờ đây, dù cuộc sống đã khác xưa, đường đã mở, nhà đã xây, nhưng mỗi khi nghe tiếng suối chảy, tôi lại nhớ lời ông mình dặn:
“Muốn hiểu đất này, hãy nghe đá kể chuyện”.