Hồi ức Thời hoa đỏ - Ngụy Phan Xạ

Có một thời lá đỏ của chúng mình,

Thời rất lắm ước ao, thời quá thừa xúc cảm,

Thời của tình yêu bao la, thoáng đãng...

Chúng mình yêu rừng tự đấy yêu đi!

( Thời lá đỏ - Bằng Việt )

Chiến tranh không chỉ là tiếng bom rơi, đạn nổ mà còn là phép thử khắc nghiệt nhất đối với con người và thời gian. Giữa khói lửa và mất mát, một thế hệ đã lớn lên trong thiếu thốn, chia ly và cả những hi sinh thầm lặng không lời. Ở nơi “thời lá đỏ’’, tuổi trẻ được khắc ghi không chỉ bằng những mơ ước và yêu thương, mà còn bằng sự hi sinh thầm lặng, bằng khát vọng sống mãnh liệt và niềm tin cháy bỏng hướng về ngày hòa bình. Giữa dòng chảy dữ dội của lịch sử, câu chuyện về ông Nguỵ Phan Xạ hiện lên như một nốt trầm sâu lắng, lắng đọng cả đau thương, mất mát lẫn vẻ đẹp cao cả của con người Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh vô cùng khốc liệt. Chiến tranh qua đi, thế nhưng có những nỗi đau vẫn còn ở đó vẹn nguyên đến nhức nhối.

II. NHỮNG NĂM THÁNG TRONG QUÂN NGŨ

Ông Nguỵ Phan Xạ từng rèn luyện ở: Trường lái xe Phú Thọ, Trường Tân Binh của Binh chủng dù ở Lục Ngạn - Bắc Giang (cũ), chuyển về Hưng Yên làm bộ đội đặc công và Sơn Tây học lái xe kéo pháo, rồi vào miền Nam.

Giữa lằn ranh mỏng manh của sự sống và cái chết, con đường hành quân của người lính chưa bao giờ là con đường tắp lự dưới ánh nắng vàng, mà là cuộc can trường dấn thân vào vùng ký ức đầy máu và nước mắt. Ở đó, ông Xạ không chỉ đối mặt với cơn mưa bom bão đạn hay cái đói quay quắt, mà còn phải can đảm đối diện với một 'chiến trường' khác: nỗi nhớ nhà đau đáu. Nhưng chính sự khắc khoải ấy đã trở thành nguồn nhựa sống mãnh liệt, hun đúc nên một bản lĩnh thép. Từ trong gian khổ tột cùng, tình yêu quê hương, gia đình đã tỏa sáng, biến những hy sinh thầm lặng thành bài ca khải hoàn về vẻ đẹp của những người con quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.

III. TRẬN CHIẾN ĐỊA PHÁO CẨM HÀ MÀ ÔNG KHÓ QUÊN NHẤT

03/09/1969, người thanh niên Nguỵ Phan Xạ cùng đồng đội đã tham gia chiến đấu tại địa pháo Cẩm Hà - một vị trí quân sự quan trọng bảo vệ thị xã Hội An. Dù điều kiện chiến đấu còn nhiều gian khổ, thiếu thốn, ông Xạ và đồng đội vẫn kiên cường bám trụ trận địa, phối hợp chiến đấu, góp phần ngăn chặn các cuộc tấn công của địch. Trên mảnh đất cửa sông ven biển Hội An, quân đội Mỹ hiện hữu như một cỗ máy chiến tranh khổng lồ, được tôi luyện bằng thép nguội và những công nghệ viễn tưởng của thời đại. Họ không chỉ đến bằng đôi chân của bộ binh, mà đến bằng sức mạnh áp chế của những “pháo đài bay” gầm thét trên tầng không và hệ thống hỏa lực mặt đất dường như không bao giờ biết mệt mỏi. Mỗi cuộc hành quân không còn đơn thuần là sự di chuyển đội hình, mà là một bản giao hưởng khốc liệt của thuốc súng. Những họng pháo tầm xa từ các căn cứ điểm liên tục dội xuống, xới tung từng tấc đất, biến những rặng dừa xanh mướt thành những cột khói đen kịt. Trên cao, tiếng gầm rít của máy bay phản lực và trực thăng vũ trang sẵn sàng trút xuống những trận mưa lửa, biến bầu trời yên bình của phố Hội thành một tấm lưới lửa dày đặc, hòng bóp nghẹt ý chí kháng cự từ xa. Giữa tâm bão của những "vòi rồng" lửa và sức ép nghìn cân từ sắt thép, ông Xạ cùng những người đồng đội không chỉ đứng đó như những người lính giữ đất, mà họ đứng đó như những bức tường thành sống, che chở cho hình hài xứ sở. Mỗi tấc đất Cẩm Hà lúc ấy không chỉ là chiến địa, mà là nhịp tim của nhân dân, là mái tranh nghèo có dáng mẹ ngồi, là bờ tre lưu giữ linh hồn làng xóm. Chính trong hoàn cảnh khốc liệt đó, tinh thần yêu nước, lòng căm thù giặc và ý chí quật cường của họ càng được hun đúc, góp phần làm nên bản anh hùng ca thầm lặng của Cẩm Hà năm ấy.

Dấu chân của ông Nguỵ Phan Xạ không chỉ dừng lại hay đóng khung trong những công sự tại trận địa pháo Cẩm Hà, mà nó đã in hằn lên khắp các vành đai lửa của dải đất Bắc Trung Nam. Cẩm Hà có lẽ là ký ức đậm sâu nhất, nhưng đó chỉ là một chương trong cuốn hồi ký bằng máu và lửa của một thời đại mà mỗi tấc đất đều là một chiến hào. Có những trận đánh không tên, không ngày tháng rõ ràng, chỉ có ánh chớp xanh của đạn pháo xuyên qua màn đêm và sự hy sinh thầm lặng dưới những hầm ngầm ẩm ướt. Mỗi vùng đất ông đi qua, mỗi tọa độ ông bám trụ đều là một thử thách nghiệt ngã của ý chí trước sức mạnh thép súng quân thù. Cuộc đời binh nghiệp của ông như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt qua biết bao chiến dịch, nơi mà sự hy sinh của người lính pháo binh không chỉ là giữ vững một trận địa, mà là góp phần dệt nên một tấm lưới lửa bao vây quân thù trên khắp các mặt trận, biến mỗi nòng pháo thành một biểu tượng của sự kiên cường, bất khuất trải dài theo vĩ tuyến.

(Những huân chương mà ông đạt được)

IV. NHỮNG NỖI ĐAU – HY SINH VÀ TÌNH ĐỒNG CHÍ TRONG CHIẾN TRANH

Quê hương anh nước mặn, đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá

Anh vôi tôi đôi người xa lạ

Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau.

Súng bên súng, đầu sát bên đầu

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ

Đồng chí!

(Nhà thơ Chính Hữu viết)

Năm 1969, dải đất Cẩm Hà oằn mình dưới gót giày viễn chinh và những cơn mưa hóa chất. Đó là thời điểm mà khái niệm "bình yên" trở nên xa xỉ, khi đường chân trời không bao giờ tắt hẳn khói bom và tiếng xích xe tăng nghiến nát những mầm xanh vừa nhú. Trong cái không gian đặc quánh mùi thuốc súng ấy, ông Xạ và đồng đội hiện lên như những tượng đài sống, tạc vào lịch sử bằng lòng quả cảm vô song. Ông Xạ cùng những người anh em của mình đã chọn cách "sống trong lòng địch, đánh dưới chân thù". Trận chiến ở Cẩm Hà năm ấy, đã khiến ông Xạ bị gãy một tay, một mắt bị thương nặng và gãy xương trán. Thế nhưng mất mát lớn nhất không chỉ là những thân xác ngã xuống, mà là những cuộc chia ly vĩnh viễn không có ngày gặp lại. Ông nói: “Có những người đồng đội vừa mới cười nói, vừa mới chia nhau điếu thuốc sâu nặng nghĩa tình, thì chỉ vài phút sau, sau một đợt dội pháo của quân Mỹ, họ chỉ còn là một cái tên khắc vào tâm khảm người ở lại.”. Có những hy sinh lặng lẽ dưới lòng đất tối – trong những căn hầm bí mật bị sập vì bom tạ, nơi các anh đã chọn cách im lặng để bảo vệ bí mật cho đơn vị, chấp nhận để đất mẹ ôm trọn vào lòng trong một giấc ngủ nghìn thu không một lời trăng trối. Mỗi tấc đất ở đây đều mang một phần xương thịt, mỗi nhành cây ngọn cỏ đều mang hơi ấm của một người anh hùng đã ngã xuống. Họ không mất đi, họ chỉ hóa thân vào hồn thiêng sông núi, để Cẩm Hà mãi mãi xanh tươi dưới bóng bình yên. Ông Xạ chia sẻ: “Ngày ấy khổ lắm, đồng đội bị thương nặng, tôi phải giữ chân đồng đội cho các y bác sĩ cưa.’’

Nửa thế kỷ đã trôi qua, khói súng năm 1969 đã tan vào hư không, nhưng trong tâm khảm của ông Xạ, cuộc chiến ấy dường như chưa bao giờ thực sự kết thúc chừng nào những người đồng đội vẫn còn nằm lại đâu đó giữa đại ngàn hay trong lòng đất lạnh Cẩm Hà. Với ông, làm tròn trách nhiệm với đất nước chưa đủ, mà còn phải làm tròn lời hứa với những người đã ngã xuống: "Đưa anh em về nhà". Suốt những năm tháng hòa bình, ông Xạ đã trở thành một "người đưa tin" mẫn cán của lịch sử. Bằng đôi chân đã từng đi qua bom đạn và một trí nhớ khắc khoải, ông lặng lẽ lần theo từng dấu tích cũ, từng sơ đồ trận đánh để xác định nơi anh em nằm lại. Mỗi lần ông nhấc điện thoại hay ghé thăm một gia đình liệt sĩ để động viên họ vào nhận mộ, đó không chỉ là một thủ tục, mà là một nghi thức thiêng liêng. Ông đang gom nhặt những mảnh vỡ của nỗi đau để hàn gắn lại bằng niềm an ủi.

V. THÔNG ĐIỆP GỬI THẾ HỆ TRẺ NGÀY NAY

Với ông Xạ, hòa bình không chỉ là sự tĩnh lặng của những nòng súng đã nguội lửa, mà là quyền được thức dậy dưới một bầu trời không vẩn đục khói bom, là hơi ấm của giảng đường, là giọt mồ hôi thánh thót trên công trường yên ả. Ông luôn đau đáu một nỗi niềm: “Mong những người trẻ hôm nay hiểu rằng, sự "bình thường" mà họ đang thụ hưởng vốn dĩ được xây đắp từ những điều "phi thường" của một thời máu lửa. Mỗi bước chân thanh tân trên phố nhỏ hôm nay đều đang dẫm lên những tấc đất thấm đẫm thanh xuân của những người đã nằm lại.’’

Ông Xạ tâm sự: “Sống xứng đáng không nhất thiết phải là những kỳ tích lẫy lừng. Sống xứng đáng đôi khi chỉ là sự tử tế trong từng hơi thở, là lòng trung thực với chính mình và sự mẫn cán trong lao động. Hãy học tập, cống hiến hết mình và hãy yêu Tổ quốc bằng một trái tim nóng và một khối óc tỉnh táo, để không bao giờ thờ ơ trước vận mệnh chung của dân tộc.”

Hai chữ “Bộ đội Cụ Hồ” đối với ông chưa bao giờ là một danh xưng phù phiếm, nó là một "tôn giáo" của danh dự, một thước đo của nhân cách. Đó là kỷ luật sắt trong ý chí, là sự nhuần nhị trong tình dân, và là sự lặng lẽ hy sinh không mưu cầu đền đáp. Dù bụi thời gian có thể làm mờ đi những tấm huy chương, dù mái đầu nay đã bạc trắng theo năm tháng, nhưng niềm kiêu hãnh được làm người lính trong lòng ông vẫn vẹn nguyên, rực rỡ và thuần khiết như ngày đầu tiên cầm súng.

Câu chuyện của ông Nguỵ Phan Xạ không chỉ đơn thuần là những thước phim hồi ức về một thời hoa lửa, mà còn là một pho sử sống bằng thịt bằng xương, một ngọn hải đăng rực rỡ soi sáng những giá trị nhân văn cao đẹp cho thế hệ mai sau. Những trải nghiệm của ông là minh chứng hùng hồn nhất cho việc lòng yêu nước có thể biến những con người bình thường trở nên phi thường trước vận mệnh của dân tộc, trở thành tấm gương sáng ngời để lớp trẻ nhìn vào mà tu chỉnh bản thân. Chi đoàn 10A6 chúng cháu xin được nghiêng mình gửi tới ông lời tri ân sâu sắc và chân thành nhất, cảm ơn ông đã dành thời gian sẻ chia những bài học vô giá về danh dự và sự hy sinh của người lính "Bộ đội Cụ Hồ".