HỒI ỨC VỀ MẸ
Khi tập hợp tư liệu để viết về cuộc đời của Mẹ, tôi gặp không ít khó khăn, vì Mẹ qua đời rất sớm, những người biết về Mẹ rất ít và cao tuổi. Tuy thế những kỷ niệm về Mẹ vẫn còn trong tâm trí người thân. Người chị ruột của Mẹ năm nay 91 tuổi đã bùi ngùi, xúc động kể cho tôi nghe về Mẹ.
Mẹ Nguyễn Thị Truyện, sinh năm 1911 tại ấp Phụng Đức B, xã Phú Phụng, huyện Chợ Lách. Năm 18 tuổi Mẹ lập gia đình về ấp Hòa Thuận, xã Vĩnh Bình cùng quê chồng với người chị ruột. Chồng của Mẹ ông Phan Văn Ngọc, sinh năm 1909, một nông dân chất phác hiền lành. Cả hai vợ chồng cùng làm ruộng để sinh sống. Năm 1930, lúc 19 tuổi Mẹ sinh được một con trai là anh Phan Văn Tân (tên gọi thân mật là Xú). Đến năm 1935, Mẹ sinh tiếp một người con gái. Trong lần sinh này Mẹ bị bạo bệnh và mất lúc 24 tuổi. Con gái của Mẹ quá nhỏ, gia đình cố gắng chăm sóc, nhưng chỉ sống được vài tháng rồi cũng ra đi cùng Mẹ. Do quan niệm cũ của người nông dân nông thôn cho rằng: “Người chết do sinh đẻ là ở uế, khó đi đầu thai, vong hồn hay theo bám những người còn sống trong gia đình”. Do đó Mẹ được chôn cất xa nhà, nơi vùng đất gần như là đất hoang ít ai lui tới. Cùng với thời gian, mảnh đất ấy được cải tạo bởi nhiều người nên hôm nay không còn dấu tích, cũng như không còn ai nhớ chính xác về nơi yên nghỉ của Mẹ. Điều này không chỉ người thân trong gia đình thương tiếc, mà chính chúng tôi, người được nghe mà cũng thấy đau lòng.
Khi mẹ Truyện mất đi, ông Phan Văn Ngọc sống một mình nuôi con đến khi anh Tân đủ lớn để hiểu biết, thì ông Ngọc mới cưới người vợ thứ hai. Vì theo quan niệm của ông Ngọc: “Để mẹ ghẻ không còn ăn hiếp con chồng được nữa”. Và người vợ sau của ông Ngọc không sinh con, nên cả hai ông bà có điều kiện nuôi anh Tân khôn lớn và xây dựng gia đình cho anh. Năm 1960, nhân dân huyện ta tham gia Đồng Khởi, anh Phan Văn Tân như bao người con thân yêu khác của quê hương, tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Anh không thoát ly mà bám trụ tại địa phương, tham gia vào lực lượng du kích xã và rồi là Bí thư chi bộ xã Vĩnh Bình. Ngày 30/10/1972 anh Tân anh dũng hy sinh trong trận chống càn với quân thù.
Do có người con trai duy nhất hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nên ngày 17/12/1994 mẹ Truyện được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu “Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng”. Trong niềm vinh dự này có công rất lớn của ông Phan Văn Ngọc là người trực tiếp nuôi dạy anh Phan Văn Tân trở thành người cán bộ ưu tú của Đảng, biết hy sinh cuộc đời mình cho độc lập tự do của dân tộc.
