Hồi ức về người mẹ và 7 dũng sĩ Thanh Khê 

Cuộc chiến đấu anh dũng của Mẹ Nhu và 7 Dũng sĩ Thanh Khê diễn ra vào ban ngày, giữa lòng thành phố Đà Nẵng vào ngày 26/12/1968 là một trong những trận đánh đi vào lịch sử; là biểu tượng cao quý của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, về đức hy sinh và lòng dũng cảm của người dân Việt Nam cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng quê hương, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Mẹ Nhu tên thật Lê Thị Dảnh (một số tài liệu ghi Lê Thị Đảnh hoặc Dãnh), sinh năm 1912 tại làng Thanh Khê, trong một gia đình nghèo chuyên nghề chài lưới. Từ năm 1967, gia đình mẹ đã đào giữa nhà 2 căn hầm bí mật, làm nơi trú ẩn an toàn, tin cậy của các chiến sĩ biệt động quận Nhì.

“Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”

Đêm 23-12-1968, sau khi tập kích đồn bảo an Phú Lộc, một số chiến sĩ quận Nhì được cơ sở đưa về bố trí ở tại nhà Mẹ Nhu, Mẹ Hiền (tên thật Lê Thị Hiền). Tuy nhiên, do bị tên Lữ Hùng phản bội, chỉ điểm, nên khoảng hơn 5 giờ ngày 26-12-1968, quân địch đã bao vây, khống chế các lối ra vào nhà Mẹ Nhu nhằm bắt sống, tiêu diệt các chiến sĩ biệt động.

Ở nhà Mẹ Nhu, chúng ập vào bắt, tra hỏi anh Long (tức Phạm Phú Long), con trai mẹ nhưng không khai thác được gì nên đánh đến bất tỉnh rồi bỏ lên xe chở đi. Quá cay cú, bọn chúng quay sang đánh đập, tra khảo Mẹ. Sau một thời gian không khai thác được gì, chúng quyết định xả súng vào Mẹ Nhu để thị uy sức mạnh.

Lúc bấy giờ dưới hầm nhà Mẹ Nhu có 3 đồng chí Nguyễn Thị Tám, Trần Văn Huề, Trần Thanh Trung đã chuẩn bị sẵn sàng tư thế, bật nắp hầm, nhảy lên chiến đấu, diệt và làm bị thương nhiều tên địch. Tại nhà mẹ Lê Thị Hiền gần đó, 4 chiến sĩ khác gồm Trần Chi, Nguyễn Văn Mười, Nguyễn Đình Năm, Nguyễn Văn Phương cũng bắt đầu đánh trả quyết liệt, tiêu diệt nhiều tên địch, vượt qua nhiều vòng vây trở về vùng căn cứ. Riêng 2 chiến sĩ Trần Chi và Võ Văn Năm trong lúc tìm cách thoát về căn cứ đã bị lạc, nằm lại bàu Phú Lộc, bị địch bắt và đưa đi đày tại Côn Đảo.

Trận phản kích của 7 chiến sĩ biệt động quận Nhì là trận đấu điển hình của lực lượng cách mạng diễn ra ngay trong vùng địch, gây cho chúng nhiều tổn thất.

Sau ngày đất nước thống nhất, nhà mẹ Nhu trở thành địa chỉ giáo dục tinh thần yêu nước, truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Năm 1995, mẹ được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang. Năm 2009, ngôi nhà mẹ nuôi giấu dũng sĩ Thanh Khê được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là di tích cấp quốc gia. Trước đó từ năm 1983, lãnh đạo Đà Nẵng đã quyết định xây tượng đài mẹ Nhu, đặt ở cửa ngõ vào trung tâm thành phố.

Nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng được mời thiết kế và thi công tượng đài. Để khắc họa hình tượng mẹ, ông kể đã nhiều đêm mất ngủ. Chỉ đến buổi chiều muộn đi trên đường Trần Cao Vân, đứng chờ đoàn tàu đi qua dưới cơn mưa tầm tã, ông chứng kiến cảnh người mẹ cố dang hai tà áo mưa che chở cho những đứa con và nảy ra ý tưởng làm tượng đài.

Ông Hạng mất hai năm thi công, chọn chất liệu là 7.000 vỏ đạn đồng. Trong hình tượng mẹ Nhu, 7 dũng sĩ nép mình dưới cánh tay mẹ. "Tôi muốn tượng đài thuộc hàng lớn nhất nước lúc bấy giờ, không có súng đạn mà chỉ một bà mẹ đứng dõng dạc, hiên ngang giữa đất trời", ông Hạng nói.

“Ôi, kỳ tích vẻ vang, lừng lẫy!

Được tôn vinh DŨNG SĨ THANH KHÊ10

Đà Thành người đến người về

Uy nghi tượng Mẹ Thanh Khê vẫy chào

Bảy dũng sĩ tạc vào thân tượng

Niềm vinh quang, hãnh diện muôn đời

Chiến công hiển hách tuyệt vời

Gan vàng dạ thép chói ngời sử xanh.”(Trích thơ của nhà báo Lê Văn Thơm)

Và ngày nay, mẹ Nhu và hình ảnh của bảy dũng sĩ Thanh Khê vẫn ngời sáng, hiển hiện sừng sững giữa cửa ngõ ra, vào thành phố Đà Nẵng thân yêu.