HƠN 1OO TÙ CHÍNH TRỊ VƯỢT NGỤC TẠI NHÀ TÙ HOẢ LÒ

Hơn 100 tù chính trị vượt ngục tại Nhà tù Hỏa Lò
(Khá dài)
(Nhưng hay)

Hướng về nhân dân, hướng về Cách mạng, rất nhiều cuộc vượt ngục từ Nhà tù Hỏa Lò đã thành công đưa những chiến sĩ kiên trung trở về với sự nghiệp đấu tranh của cả dân tộc.

Cách mạng tháng Tám năm 1945 cũng đã có sự tham gia của rất nhiều đồng chí tù chính trị Hỏa Lò vượt ngục như: Đồng chí Đỗ Mười tham gia lãnh đạo Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở tỉnh Hà Đông; Đồng chí Trần Tử Bình, trên cương vị Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ, tham gia lãnh đạo Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội và một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ…

Trở lại thời điểm tháng 3-1945, nhân thời điểm Nhật đảo chính Pháp, một cuộc vượt ngục tập thể đã diễn ra tại Nhà tù Hỏa Lò bằng con đường không tưởng: lòng cống tối om, đầy bùn, rác và chất thải.

Để nắp cống được mở ra đúng 19 giờ 30 phút ngày 12-3-1945, một kế hoạch đã được tù chính trị dày công chuẩn bị.

Sau thời gian quan sát, các đảng viên cốt cán nhận định: muốn thoát ra ngoài, trước hết phải sang được khu tù thường phạm – nơi việc canh gác lỏng lẻo và tình hình đang rất lộn xộn.

Đồng chí Trần Tử Bình, Trưởng ban Sinh hoạt Nhà tù, thuyết phục một tù thường phạm đổi quần áo. Trong bộ quần áo thường phạm, thùng cơm đội trên đầu, đồng chí đi qua lính Nhật gác cửa và sang được trại J.

Tại đây, một nắp cống trước sân trại J trở thành điểm khởi đầu cho kế hoạch vượt ngục.

Ba đồng chí Phan Lang (Vân), Nguyễn Huy Hòa và Trần Văn Cử cùng Trần Tử Bình bàn phương án. Chờ lúc vắng người, Vân canh gác, Hòa và Cử bật nắp cống, chui xuống dò đường. Khi xác định có đường ra, kế hoạch được ấn định.

16 giờ ngày 12-3-1945, 29 tù chính trị có án nặng được chọn đi đợt đầu, lần lượt tìm cách sang trại J. Họ chia thành từng nhóm 3–4 người; sau khi thoát ra sẽ tự phân tán và tìm về cơ sở để bắt liên lạc với Đảng.

19 giờ 30 phút, nắp cống được mở. Cuộc vượt ngục bắt đầu.

Nhóm đầu tiên gồm Trần Tử Bình, Trần Quang Hòa, Nguyễn Tuân và Phan Lang. Từng người nối nhau chui vào lòng cống tối om, bẩn và hôi thối. Có đoạn quá hẹp, họ phải nằm thẳng người, dùng khuỷu tay và ngón chân nhích từng chút một, nước bùn ngập đến cằm.

“Ấy thế mà chẳng ai bịt mồm, bịt mũi vì còn mải chui…” (Trích hồi ký “Từ Phú Riềng đỏ đến mùa thu Hà Nội, Trần Tử Bình).

Sau khoảng 30 phút, người đi đầu phát hiện ánh sáng lọt qua khe nắp cống. Họ đã tìm thấy đường ra.

Nhóm Trần Tử Bình chui lên tại vườn hoa phía sau Nhà tù Hỏa Lò. Nhóm Nguyễn Cao Đàm, Đỗ Mười, Trần Văn Cử lên ở phía đường Hai Bà Trưng, sau đó đi về phía bờ sông Hồng, tới Đông Mỹ, Thanh Trì rồi tìm về làng Vạn Phúc để bắt liên lạc với cơ quan Xứ ủy Bắc Kỳ.

Những ngày tiếp theo, các tù chính trị còn lại tiếp tục theo đường cống ngầm trước sân trại J thoát khỏi nhà tù.

Ước tính, hơn 100 tù nhân đã vượt ngục bằng đường cống ngầm trong những ngày tháng 3-1945.