Hơn 250 cây số hầm địa đạo xuyên trong lòng đất
Địa đạo Củ Chi ở Thành phố Hồ Chí Minh gồm hệ thống đường hầm dọc ngang nhiều tầng, dài hơn 250km, xuyên sâu trong lòng đất kết hợp với khoảng 500km chiến hào bao quanh. Những đường hầm bé nhỏ trong lòng đất là dấu ấn một kỳ tích anh hùng, “kỳ quan” trong lòng đất của nghệ thuật chiến tranh du kích Việt Nam.
Hơn 250 cây số hầm địa đạo xuyên trong lòng đất
Những ngày trước Đại lễ kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, cựu chiến binh Phạm Hồ Quang, Đại tá, nguyên Trưởng phòng Tuyên huấn Bộ đội Biên phòng, có dịp đến thăm địa đạo Củ Chi. Ông thành kính thắp một nén hương tại Đền tưởng niệm liệt sĩ Bến Dược để tri ân những người đã ngã xuống vì Tổ quốc, rồi lặng lẽ ngắm từng căn hầm, góc địa đạo, nắp hầm bí mật, nơi chiến đấu của quân và dân Củ Chi năm nào.
Ông Quang xúc động chia sẻ: “Thăm mỗi điểm di tích, mỗi đường hầm, góc địa đạo, tôi vô cùng khâm phục tinh thần yêu nước, mưu trí, dũng cảm, vượt khó vươn lên không chịu lùi bước trước mọi khó khăn nguy hiểm và ý chí quyết tâm của quân dân miền nam nói chung, cũng như quân và dân Củ Chi, Sài Gòn-Gia Định nói riêng”.
Theo tư liệu của Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch), hệ thống địa đạo Củ Chi tại Thành phố Hồ Chí Minh hình thành trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, khoảng vào năm 1948. Hệ thống địa đạo được xây dựng sớm nhất tại hai xã Tân Phú Trung và Phước Vĩnh An, và tên gọi địa đạo Củ Chi cũng xuất hiện từ đó.
Lúc đầu, địa đạo chỉ có những đoạn hầm ngắn, cấu trúc đơn giản, dùng để giấu tài liệu, trú ém cán bộ trong vùng địch hậu. Nhưng bước sang giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, địa đạo được gia cố và mở rộng. Từ năm 1961 đến năm 1965 cuộc chiến tranh du kích của dân nhân ở Củ Chi đã phát triển mạnh, gây cho địch những tổn thất lớn, góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ. Sáu xã phía bắc huyện Củ Chi đã hoàn chỉnh đường địa đạo “xương sống”. Sau đó, các cơ quan, đơn vị phát triển địa đạo nhánh ăn thông với đường “xương sống”, thành hệ thống địa đạo liên hoàn.
Từ năm 1961, khi Khu ủy, Bộ Chỉ huy Quân khu Sài Gòn-Gia Định chọn Củ Chi làm địa bàn hoạt động, thì hệ thống địa đạo ở đây phát huy tối đa tác dụng, đặc biệt từ năm 1966, trước những hành động của quân xâm lược Mỹ sau khi vào miền nam tham chiến. Đến tháng 1/1967, với sức mạnh và ý chí quật cường, quân và dân Củ Chi đã kiến tạo được một hệ thống đường hầm dọc ngang, nhiều tầng, dài hơn 250km xuyên trong lòng đất, kết hợp với khoảng 500km chiến hào, công sự trên mặt đất, tựa như “thiên la địa võng”, khiến kẻ thù phải khiếp sợ…
Phong trào đào địa đạo ngày càng phát triển mạnh mẽ, người người tham gia xây dựng đường hầm đánh giặc đã minh chứng cho sức mạnh ý chí của con người đã chiến thắng khó khăn trong điều kiện chiến tranh ác liệt.
Chỉ bằng phương tiện dụng cụ hết sức thô sơ là lưỡi cuốc và chiếc ki xúc đất bằng tre, quân và dân Củ Chi đã tạo nên công trình đồ sộ với hàng trăm km đường ngầm dọc ngang trong lòng đất, nối liền các xã ấp với nhau như một “làng ngầm” kỳ diệu.
Với nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Cát (Hà Nội), địa danh Củ Chi luôn là nơi trái tim gia đình ông hướng về, bởi đó là nơi hy sinh của của người em trai - nhạc sĩ, liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Vĩnh Bảo.
Là một nhạc sĩ từ Hà Nội xung phong vào nam chiến đấu, liệt sĩ Nguyễn Vĩnh Bảo đã hy sinh vì bom Mỹ ở mặt trận Củ Chi vào tháng 6/1967, khi mới 31 tuổi. Thi thể của ông cũng không được tìm thấy, chỉ còn ngôi mộ gió đặt tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh.
Niềm vui ngày thống nhất đất nước với gia đình nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Cát có lẽ không trọn vẹn. Nhưng bên cạnh nỗi đau mất mát, liệt sĩ Nguyễn Vĩnh Bảo vẫn là niềm tự hào vô bờ bến của gia đình vì ông đã hy sinh vì Tổ quốc.
Nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Cát
“Không có hy sinh thì không có ngày thống nhất đất nước và ngày đoàn tụ của hàng triệu gia đình khác. Em tôi đã ngã xuống trên mảnh đất Củ Chi, nhưng hình ảnh của em vẫn luôn được nhớ tới trong ký ức bao người”, nhạc sĩ Vĩnh Cát trầm ngâm.
Mỗi lần đến địa đạo Củ Chi, cảm xúc tiếc thương lại day dứt trong lòng nhạc sĩ Vĩnh Cát. Ông cũng từng xuống lòng địa đạo, ăn khoai mỳ chấm muối vừng như một trải nghiệm lại cuộc sống của em trai khi chiến đấu trên mảnh đất thành đồng.
“Bức tường đá ở Đền tưởng niệm liệt sĩ Bến Dược có khắc tên em Nguyễn Vĩnh Bảo trong danh sách những người đã hy sinh. Đó cũng là dấu ấn để lại của em trong lòng đồng đội và người dân nơi đây. Tin rằng, tên của em Bảo cũng như gần 46 nghìn cái tên khác của những người đã ngã xuống vẫn còn được nhắc nhớ trên mảnh đất Củ Chi này”, nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Cát chia sẻ.
