HƠN BỐN TRĂM NGƯỜI TRƯỚC DINH ĐẠI LÝ PHÁP

Đầu năm 1911, trên những con đường nhỏ xuyên qua núi đá Đồng Văn, một phong trào chống Pháp đang âm thầm lan rộng.

Từ Sì Phài và những bản làng xung quanh, lời kêu gọi của Sùng Mí Chảng được ngày càng nhiều người biết đến. Người Mông vốn sống rải rác trên các triền núi bắt đầu tìm đến với nhau. Họ cùng mang những nỗi khổ đã tích tụ từ lâu: cảnh phu phen nặng nhọc, những gánh nặng của bộ máy cai trị, việc kiểm soát muối và sự can thiệp vào cuộc sống trên nương rẫy.

Sùng Mí Chảng lúc này không còn chỉ là người thầy mo có uy tín ở quê mình. Ông đã trở thành người đứng đầu một phong trào đang thu hút ngày càng đông đồng bào tham gia.

Rồi đến tháng 2 năm 1911, một sự kiện đáng chú ý diễn ra.

Từ nhiều nơi, từng nhóm người tìm đường tập hợp. Giữa vùng núi cao, nơi các bản làng cách nhau bởi những dãy đá, vực sâu và những con đường hiểm trở, số người tham gia đã lên tới hơn bốn trăm người.

Trong số đó không chỉ có người Mông ở vùng Đồng Văn. Sử liệu còn ghi nhận sự phối hợp của những người Mông sinh sống bên kia biên giới Việt – Trung.

Ngày 11 tháng 2 năm 1911, đoàn người kéo đến trước dinh Đại lý Pháp.

Họ không đến đó như những cá nhân riêng lẻ.

Hơn bốn trăm người cùng xuất hiện trước cơ quan đại diện cho bộ máy cai trị của thực dân Pháp để đòi quyền lợi.

Giữa Cao nguyên đá đầu thế kỷ XX, đó là một hành động không nhỏ.

Chỉ ít lâu trước, những người ấy còn sống rải rác trong từng bản. Mỗi gia đình tự chịu những khó khăn của mình, mỗi cộng đồng nằm cách biệt giữa núi cao. Nhưng giờ đây, họ đã cùng tập hợp tại một nơi, cùng hướng những yêu cầu của mình về phía chính quyền cai trị.

Con số hơn bốn trăm người vì thế không chỉ nói lên quy mô của một cuộc tập hợp.

Nó cho thấy lời kêu gọi của Sùng Mí Chảng đã bắt đầu vượt qua ranh giới của từng bản làng.

Những nỗi khổ riêng lẻ đang trở thành một sự bất bình chung.

Những người dân vốn chỉ quen với nương ngô và cuộc sống giữa núi đá bắt đầu nhận ra rằng họ có thể đứng cạnh nhau để đòi hỏi những quyền lợi gắn trực tiếp với cuộc sống của mình.

Đáng chú ý hơn, sự hưởng ứng còn vượt qua đường biên giới.

Từ lâu, người Mông sinh sống trên một không gian rộng lớn ở vùng núi phía Bắc và khu vực giáp biên. Những cộng đồng ở hai bên biên giới vẫn có các mối quan hệ dòng họ, thân tộc và giao lưu với nhau. Bởi vậy, khi phong trào của Sùng Mí Chảng lan rộng, một bộ phận người Mông bên kia biên giới cũng tham gia hưởng ứng.

Cuộc tập hợp trước dinh Đại lý Pháp vì thế trở thành một trong những hình ảnh đặc biệt của phong trào.

Đó chưa phải là cảnh một đội nghĩa quân tiến công đồn bốt.

Cũng chưa phải những cuộc chiến đấu quyết liệt trên núi đá sau này.

Trước hết, đó là một đoàn người cùng đến để đòi quyền lợi.

Nhưng những yêu cầu của họ đã không được giải quyết theo con đường mà những người tham gia mong muốn. Sau cuộc tập hợp tháng 2, phong trào nhanh chóng chuyển sang giai đoạn quyết liệt hơn.

Lực lượng hưởng ứng Sùng Mí Chảng tiếp tục gia tăng. Chỉ trong một thời gian ngắn đầu năm 1911, phong trào đã tập hợp được đông đảo người dân, trong đó có một bộ phận được trang bị súng. Nghĩa quân lấy vùng núi Tù Sán làm căn cứ, dựa vào địa hình hiểm trở để tổ chức lực lượng và chống lại sự đàn áp.

Từ chỗ cùng nhau đưa ra yêu cầu, những người đi theo Sùng Mí Chảng bắt đầu bước vào cuộc đấu tranh vũ trang.

Những tháng tiếp theo, hoạt động của nghĩa quân không chỉ diễn ra tại Đồng Văn mà còn lan ra nhiều địa bàn. Phong trào từ một tiếng nói phản kháng của đồng bào đã phát triển thành một cuộc nổi dậy mà chính quyền thực dân buộc phải tìm cách đối phó.

Nhìn lại toàn bộ diễn biến ấy, cuộc tập hợp hơn bốn trăm người vào tháng 2 năm 1911 mang một ý nghĩa đặc biệt.

Nó cho thấy một thời điểm mà sức mạnh của phong trào không còn nằm trong lời kêu gọi của riêng người thủ lĩnh.

Sức mạnh ấy đã hiện ra bằng những con người cụ thể.

Họ từ các bản làng tìm đến. Họ vượt qua những con đường núi để đứng cùng nhau. Và họ cùng xuất hiện trước nơi đại diện cho quyền lực của thực dân Pháp để nói lên những yêu cầu của mình.

Đối với một phong trào hình thành giữa vùng núi cao, nơi dân cư phân tán và giao thông vô cùng khó khăn, việc tập hợp được hàng trăm người đã cho thấy uy tín và khả năng quy tụ đồng bào của Sùng Mí Chảng.

Từ Sì Phài, tiếng gọi của người thủ lĩnh đã đi qua những dãy núi.

Từ những nỗi khổ trong từng gia đình, một ý chí chung bắt đầu hình thành.

Và từ đoàn người hơn bốn trăm người đứng trước dinh Đại lý Pháp tháng 2 năm 1911, cuộc đấu tranh bước sang một chặng đường mới.

Khởi nghĩa Sùng Mí Chảng đã không còn là câu chuyện của một bản làng. Nó đã trở thành phong trào của đông đảo đồng bào trên miền Cao nguyên đá.