Hơn một năm trong nhà tù và những bài thơ trong “Nhật ký trong tù”.

Năm 1941, sau hơn 30 năm hoạt động ở nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc trở về Việt Nam. Người trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng, xây dựng căn cứ và chuẩn bị lực lượng cho cuộc đấu tranh giành độc lập.

Tháng 8/1942, Người sang Trung Quốc với nhiệm vụ tìm kiếm sự phối hợp quốc tế trong cuộc đấu tranh chống phát xít. Khi đi qua khu vực Quảng Tây, Người bị chính quyền địa phương của Tưởng Giới Thạch bắt giữ.

Từ đây bắt đầu hơn một năm Người bị giam giữ trong hệ thống nhà tù của chính quyền Quốc dân đảng.

Theo Tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người bị tù một năm 14 ngày và trong thời gian bị giam giữ đã sáng tác tập thơ chữ Hán “Ngục trung nhật ký” – “Nhật ký trong tù” gồm 133 bài thơ. Tháng 9/1943, Người được trả tự do.

Những ngày tháng trong tù diễn ra trong điều kiện khắc nghiệt. Người bị giải đi qua nhiều địa điểm, chịu cảnh tù đày và những khó khăn về sinh hoạt.

Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, Người vẫn viết.

“Nhật ký trong tù” không phải là một cuốn hồi ký theo nghĩa thông thường. Đó là tập thơ chữ Hán ghi lại những điều Người chứng kiến, suy nghĩ và cảm nhận trong thời gian bị giam giữ.

Qua những bài thơ, có thể thấy nhiều vấn đề: cảnh áp giải, nhà tù, bệnh tật, thiếu thốn, thiên nhiên, con người và những suy nghĩ về tự do.

Điều đáng chú ý là hoàn cảnh tù đày không làm mất đi khả năng quan sát và suy nghĩ của Người. Những điều rất nhỏ trong cuộc sống nhà tù trở thành chất liệu để Người ghi lại bằng thơ.

Tháng 9/1943, Hồ Chí Minh được trả tự do.

Sau khi được trả tự do, Người tiếp tục hoạt động cách mạng. Đến năm 1944, Người trở lại Cao Bằng và tiếp tục chỉ đạo phong trào cách mạng trong nước.

Câu chuyện về “Nhật ký trong tù” vì vậy không đơn thuần là câu chuyện về những bài thơ. Nó cho thấy một con người trong hoàn cảnh bị hạn chế về thể xác vẫn cố gắng giữ sự chủ động về tinh thần.