"Hùm xám" công binh trên mạch máu giao thông đèo Hải Vân

Anh hùng Bùi Chát: "Hùm xám" công binh trên mạch máu giao thông đèo Hải Vân

Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (LLVTND) Bùi Chát (1925 – 1966) là một trong những biểu tượng xuất sắc của nghệ thuật chiến tranh du kích và chiến thuật đánh giao thông thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Sinh ra tại xã Cẩm Hà, thị xã Hội An (nay thuộc tỉnh Quảng Nam), ông nhập ngũ năm 1951, trưởng thành từ chiến sĩ biệt động rồi trở thành Trung đội trưởng Công binh thuộc Trung đoàn 93, Đại đoàn 324. Với 55 trận đánh trực tiếp, tên tuổi ông gắn liền với chuỗi chiến công bẻ gãy các tuyến tiếp tế huyết mạch của thực dân Pháp tại chiến trường Liên khu 5.

Đập tan tuyến vận tải đường sông (1949)

Trước khi trở thành một cán bộ công binh chuyên nghiệp, Bùi Chát nổi tiếng với sự mưu trí trong các trận đánh mục tiêu di động. Năm 1949, thực dân Pháp thường xuyên dùng 2 ca-nô vũ trang tuần tra gắt gao dọc đoạn sông Hội An – Câu Lâu, bắn phá xóm làng và ngăn chặn tuyến hành lang vận chuyển của ta. Sau nhiều lần đơn vị phục kích không thành công, Bùi Chát chủ động xin nhận nhiệm vụ. Ông trực tiếp chỉ huy một tổ chiến sĩ vượt sông trong đêm tối, tiếp cận khu vực neo đậu và giấu thuỷ lôi. Trận đánh diễn ra chính xác theo phương án: 2 chiếc ca-nô bị đánh chìm hoàn toàn, tiêu diệt 14 tên địch, khai thông lại tuyến đường thủy quan trọng cho lực lượng cách mạng.

Biến đèo Hải Vân thành "tọa độ lửa" (1952 – 1954)

Giai đoạn 1952–1954, Bộ Tiêu chuẩn tác chiến của Liên khu 5 xác định đèo Hải Vân là mắt xích giao thông chiến lược then chốt nối liền Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế. Pháp bố trí tại đây hệ thống đồn bốt dày đặc, liên tục cho quân tuần tiễu và xe bọc thép dò đường.

Tháng 1/1952: Bùi Chát trực tiếp dẫn một tổ công binh xâm nhập sâu vào vùng địch kiểm soát, gài mìn tự động ngay trên đường sắt đèo Hải Vân. Sáng hôm sau, đoàn tàu quân sự Pháp trúng mìn; 1 đầu máy và 1 toa xe bị hất văng xuống vực.

Tháng 5/1954: Nhận lệnh tiêu diệt đoàn tàu chở sĩ quan cao cấp Pháp, tổ công binh của Bùi Chát vừa hoàn thành việc chôn mìn thì lực lượng tuần đèo của địch áp sát. Trong tình thế hiểm nghèo, ông giữ sự bình tĩnh tuyệt đối, ra hiệu cho đồng đội nằm im ngụy trang ngay sát mép đường. Khi đoàn tàu chở sĩ quan tiến vào đúng tầm nổ, quả mìn kích hoạt làm lật nhào đoàn tàu, tiêu diệt nhiều sinh lực địch và thu giữ hơn 300 khẩu súng các loại.

Tổng cộng trong toàn bộ quá trình công tác, Bùi Chát đã giật đổ 7 đoàn tàu (gồm 3 đầu máy, 18 toa xe), đánh hỏng 5 xe quân sự và phối hợp cùng đơn vị xóa sổ gần 2 đại đội địch.

Dấu ấn lịch sử và sự ghi nhận

Bùi Chát không chỉ là người chiến sĩ quả cảm mà còn là một cán bộ công binh có tư duy kỹ thuật du kích sắc bén, tận tụy và khiêm tốn.

Ngày 31/8/1955, ông vinh dự được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông là người quê Quảng Nam đầu tiên nhận danh hiệu cao quý này trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Sau năm 1954, ông tập kết ra Bắc rồi tiếp tục xung phong trở lại chiến trường miền Nam. Ngày 30/7/1966, ông anh dũng hy sinh tại chiến trường Bình Trị Thiên.

Cuộc đời của Anh hùng Bùi Chát là minh chứng tiêu biểu cho nghệ thuật lấy nhỏ thắng lớn, lấy mưu trí thắng vũ khí hiện đại của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Tên của ông hiện được trân trọng đặt cho một tuyến đường tại thành phố Đà Nẵng để tri ân những đóng góp to lớn cho độc lập dân tộc.