“HÙM XÁM ĐƯỜNG SỐ 4” ĐẶNG VĂN VIỆT (1920–2021)

Những năm tháng đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đặt ra cho quân đội ta một bài toán khó: lực lượng còn non trẻ, trang bị thiếu thốn, trong khi quân Pháp có ưu thế về vũ khí và phương tiện cơ động.

Trong hoàn cảnh đó, Đặng Văn Việt đã cùng cán bộ, chiến sĩ lựa chọn cách đánh phù hợp với điều kiện thực tế. Trên Đường số 4, quân ta tận dụng địa hình núi rừng hiểm trở, tổ chức phục kích, tập kích, đánh nhanh, đánh bất ngờ, từng bước làm suy yếu khả năng cơ động của đối phương.

Cuối tháng 10/1947, Đặng Văn Việt được điều lên mặt trận Đường số 4. Trước đó, khi công tác tại Phòng Tác chiến thuộc Bộ Tổng Tham mưu, ông từng được tiếp cận các tài liệu về kế hoạch tiến công của quân Pháp trên tuyến đường này. Những thông tin thu được, kết hợp với công tác nắm tình hình, đã góp phần giúp ta chủ động hơn trong tổ chức chiến đấu.

Trên tuyến Lạng Sơn – Cao Bằng, những địa danh như Bông Lau, Lũng Phầy, Bố Củng – Lũng Vài – Bản Nằm, Đông Khê, Thất Khê, Cốc Xả, Khau Luông lần lượt trở thành những nơi ghi dấu bước trưởng thành của bộ đội chủ lực và nghệ thuật chiến tranh nhân dân. Các trận đánh trên Đường số 4 đã gây nhiều tổn thất cho lực lượng Pháp, làm gián đoạn tuyến tiếp tế quan trọng lên Cao Bằng.

Đặc biệt, ngày 19/8/1949, Trung đoàn 174 được thành lập trên cơ sở hợp nhất các Trung đoàn 74, 72 và 28. Đặng Văn Việt được giao làm Trung đoàn trưởng đầu tiên. Khi ấy ông mới 29 tuổi. Từ đây, Trung đoàn 174 tiếp tục ghi dấu nhiều chiến công trên Đường số 4.

Ngày 16/9/1950, trong Chiến dịch Biên giới, Trung đoàn 174 phối hợp với Trung đoàn 209 tiến công cứ điểm Đông Khê. Đặng Văn Việt trực tiếp chỉ huy đơn vị tham gia trận đánh, mở đầu cho chiến dịch quan trọng nhằm phá thế phòng thủ của quân Pháp trên tuyến biên giới. Sau khi Đông Khê được giải phóng, lực lượng ta tiếp tục đánh quân ứng chiến tại Thất Khê và truy kích lực lượng Pháp rút khỏi Cao Bằng.

Những trận đánh liên tiếp trên Đường số 4 đã góp phần làm thay đổi cục diện chiến trường biên giới. Đường số 4 từ một tuyến giao thông quan trọng của quân Pháp trở thành địa bàn mà họ luôn phải đối mặt với nguy cơ bị phục kích, chia cắt và đánh bất ngờ. Chính từ những chiến công ấy, cái tên “Hùm xám Đường số 4” đã trở thành một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử kháng chiến chống Pháp.

Sau những năm tháng chiến đấu trên Đường số 4, Đặng Văn Việt tiếp tục tham gia chỉ huy ở nhiều chiến trường. Sau trận Nà Sản năm 1952, ông rời Trung đoàn 174, theo học tại Trường Sĩ quan Lục quân Việt Nam. Năm 1958, trong đợt phong quân hàm chính quy đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, ông được phong quân hàm Trung tá. Năm 1960, ông ra quân và tiếp tục công tác trong lĩnh vực kinh tế, trong đó có thời gian dài công tác tại Tổng cục Thủy sản.

Dù rời quân ngũ, ký ức về những năm tháng chiến đấu vẫn theo ông suốt cuộc đời. Ông trở thành một nhân chứng lịch sử quan trọng, thường xuyên trở lại Cao Bằng, gặp gỡ đồng đội, nhân dân và thế hệ trẻ để kể lại những câu chuyện về Đường số 4, về nghệ thuật tác chiến và những năm tháng gian khổ của quân đội ta.

Ngày 25/9/2021, Đặng Văn Việt qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 102 tuổi. Sự ra đi của ông khép lại cuộc đời hơn một thế kỷ, nhưng những dấu ấn về người Trung đoàn trưởng đầu tiên của Trung đoàn 174 vẫn còn được nhắc nhớ trên vùng biên cương Cao – Bắc – Lạng.

Giá trị truyền thống

Câu chuyện về “Hùm xám Đường số 4” Đặng Văn Việt không chỉ gắn với những chiến công trên một tuyến đường chiến lược, mà còn thể hiện bản lĩnh của người cán bộ chỉ huy trong hoàn cảnh lực lượng và vũ khí còn nhiều hạn chế.

Ở ông nổi bật tinh thần dám nghĩ, dám làm, biết dựa vào địa hình, dựa vào nhân dân, chủ động tạo thế và lựa chọn cách đánh phù hợp. Những phẩm chất ấy góp phần làm nên sức mạnh của bộ đội chủ lực trong những năm đầu kháng chiến.

Hơn bảy thập niên sau những trận đánh năm xưa, Đường số 4 đã đổi thay. Nhưng trên những dãy núi, con đèo và thung lũng từng vang tiếng súng, hình ảnh người Trung đoàn trưởng trẻ tuổi năm nào vẫn được nhắc lại như một phần của ký ức lịch sử. “Hùm xám Đường số 4” đã đi xa, nhưng còn in bóng núi.