Hùm xám Yên Thế Hoàng Hoa Thám và hai lần buộc thực dân Pháp phải ký hòa hoãn (1894 và 1901)

Khác với các sĩ phu Cần Vương, thủ lĩnh nông dân Hoàng Hoa Thám (Đề Thám) đã xây dựng một lối đánh du kích xuất quỷ nhập thần tại vùng núi rừng Yên Thế (Bắc Giang). Với những chiến lũy ẩn hiện trong rừng rậm, ông liên tục bẻ gãy các chiến dịch càn quét lớn nhỏ của Pháp. Tài quân sự của Đề Thám xuất chúng đến mức thực dân Pháp kiểm soát toàn bộ Bắc Kỳ nhưng buộc phải hai lần ký hòa ước, nhượng quyền kiểm soát các tổng Nhã Nam, Yên Thế cho nghĩa quân nhằm tìm cách ám hại ông sau này.