HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG TRẦN QUỐC TUẤN
Trần Quốc Tuấn là con An Sinh vương Trần Liễu (anh ruột vua Trần Thái Tông, tức Trần Cảnh). Ông có dung mạo khôi ngô, thông minh hơn người, xem rộng biết nhiều, đủ tài văn võ, chuyên tâm nghiên cứu các sách quân sự của người xưa để viết Binh thư yếu lược, Vạn kiếp tông bí truyền thư, Hịch tướng sĩ nhằm dạy các tướng cầm quân đánh giặc, khích lệ lòng yêu nước của quân dân Đại Việt.
HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG TRẦN QUỐC TUẤN
Trần Quốc Tuấn là con An Sinh vương Trần Liễu (anh ruột vua Trần Thái Tông, tức Trần Cảnh). Ông có dung mạo khôi ngô, thông minh hơn người, xem rộng biết nhiều, đủ tài văn võ, chuyên tâm nghiên cứu các sách quân sự của người xưa để viết Binh thư yếu lược, Vạn kiếp tông bí truyền thư, Hịch tướng sĩ nhằm dạy các tướng cầm quân đánh giặc, khích lệ lòng yêu nước của quân dân Đại Việt.
Ông luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên thù nhà. Trong cuộc kháng chiến chống Mông- Nguyên lần thứ hai, thấy rõ nếu để xích mích nghi kị nhau giữa ngành trưởng và ngành thứ (Quốc Tuấn là con Trần Liễu ngành trưởng, Quang Khải con Trần Cảnh ngành thứ) thì sẽ có lợi cho kẻ thù, ông đã chủ động giao lưu hoà hiếu với Thái sư Trần Quang Khải, tạo nên sự đoàn kết nhất trí trong vương triều Trần.
Chuyện kể rằng : Một hôm, Trần Quốc Tuấn ở bến Bình Than, sai người mời Trần Quang Khải sang thuyền mình trò chuyện, chơi cờ, rồi cho người nấu nước thơm tự mình tắm rửa cho Trần Quang Khải, từ đó vĩnh viễn xoá bỏ mối hiềm khích giữa hai chi họ.
Đầu năm 1285, quân Nguyên tiến quân ồ ạt vào xâm lược Đại Việt, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn đã ra lệnh cho quân dân thực hiện “vườn không nhà trống” và rút khỏi kinh đô Thăng Long. Thấy giặc quá mạnh, một số quý tộc Trần như Văn Nghĩa hầu Trần Tú Viên, Văn Chiêu hầu Trần Lộng, Chiêu Quốc vương Trần Ích Tắc hèn nhát đã đem cả gia quyến sang hàng giặc. Trước tình hình gay cấn đó, Thượng hoàng Thánh Tông lo lắng hỏi ông có nên hàng hay không ? Trần Hưng Đạo bình tĩnh đáp : Nếu bệ hạ muốn hàng, xin hãy chém đầu thần trước đã.
Đến mùa hè năm 1285, quân Nguyên mệt mỏi vì nóng bức, thiếu đói, dịch bệnh hoành hành, tinh thần hoảng loạn. Trong khi đó, quân ta vẫn bảo toàn được lực lượng, tinh thần phấn chấn, sẵn sàng phản công tiêu diệt quân xâm lược.
Tháng 5-1285, sau khi đẩy quân Mông-Nguyên vào thế trận đã bày sẵn, Trần Quốc Tuấn quyết định mở cuộc phản công vào toàn bộ hệ thống đồn trại của giặc trên sông Hồng. Quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn đã làm nên những chiến thắng lẫy lừng ở Chương Dương, Hàm Tử, Tây Kết. Chỉ sau gần hai tháng phản công mãnh liệt, hơn nửa triệu quân xâm lược bị đuổi khỏi, đất nước Đại Việt. Toa Đô bị chém đầu tại trận, chủ tướng Thoát Hoan phải chui vào ống đồng chạy về nước.
Năm 1288, vua Nguyên cho quân tướng tiến sang đánh trả thù Vua Trần hỏi ông : “Năm nay thế giặc ra sao ?”, ông đáp : “Năm nay giặc đến dễ đánh”. Nắm chắc được chỗ mạnh và chỗ yếu của giặc, ông quyết giáng cho chúng đòn quyết định. Chiến dịch Bạch Đằng được chuẩn bị. Tháng 4 năm 1288, toàn bộ lực lượng thuỷ quân của giặc do Ô Mã Nhi chỉ huy đã bị tiêu diệt trên sông Bạch Đằng. Bộ binh của chúng bị truy đuổi đến tận biên giới. Thất bại nặng nề trong cuộc xâm lược thứ ba đã buộc nhà Nguyên phải từ bỏ mưu đồ xâm chiếm nước ta. Ông được vua Trần phong tước Đại vương.
Mấy tháng trước khi Hưng Đạo vương mất, vua Trần Anh Tông đến thăm và hỏi:
– Nếu chẳng may Quốc công mất, giặc phương Bắc sang xâm lược thì kế sách giữ nước làm sao ?
Ông đáp :
Thời bình phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước.
Ngày 20 tháng tám năm Canh Tí (5-9-1300), Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn qua đời. Theo lời ông dặn, thi hài của ông được hoả táng, chôn trong vườn An Lạc, gần cánh rừng An Sinh, không xây lăng mộ. Vua Trần truy tặng ông chức Thái sư thượng phụ Quốc công Nhân vũ Hưng Đạo Đại vương.
(Theo : Bách khoa tri thức phổ thông, NXB Văn hoá - Thông tin, H., 2000)
