Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn
Trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, thời đại nhà Trần (thế kỷ XIII - XIV) được xem là một trong những trang sử hào hùng và rực rỡ nhất. Giữa một dàn tinh tú những vua hiền, tướng giỏi của thời kỳ này, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn nổi lên như một biểu tượng vĩ đại, toàn vẹn nhất về cả tài năng quân sự, lòng yêu nước nồng nàn và nhân cách cao đẹp. Ông không chỉ là một nhà quân sự kiệt xuất có tầm ảnh hưởng thế giới mà còn là "Đức Thánh Trần" trong tâm thức dân gian của người Việt Nam suốt nhiều thế kỷ qua.
Trần Quốc Tuấn sinh ra trong dòng dõi hoàng tộc nhà Trần, là con trai của An Sinh Vương Trần Liễu và là cháu ruột của vua Trần Thái Tông. Ông lớn lên trong bối cảnh đất nước đang phải đối mặt với hiểm họa xâm lăng khủng khiếp nhất trong lịch sử nhân loại thời bấy giờ: đế quốc Nguyên - Mông. Với vó ngựa chinh phục trải dài từ Á sang Âu, quân Mông Cổ đã tiêu diệt hàng loạt quốc gia, san phẳng nhiều thành trì lớn và thiết lập một đế chế rộng lớn chưa từng có.
Đối với một quốc gia nhỏ bé như Đại Việt, sức ép từ phương Bắc là vô cùng nghẹt thở. Trong bối cảnh ngàn cân treo sợi tóc đó, Trần Quốc Tuấn đã được vua Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông tin tưởng giao cho trọng trách làm Quốc công Tiết chế — vị Tổng tư lệnh tối cao quân đội toàn quốc — lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288).
Tài năng quân sự của Trần Quốc Tuấn không chỉ dừng lại ở việc điều binh khiển tướng trên chiến trường, mà đỉnh cao nằm ở tư duy chiến lược và nghệ thuật quân sự độc đáo, phù hợp với thực tiễn nước nhà. Đối đầu với một đội quân kỵ binh tinh nhuệ, hung hãn và thiện chiến bậc nhất thế giới, ông đã không chọn cách đối đầu trực diện làm tiêu hao lực lượng. Thay vào đó, ông nâng tầm chiến thuật "vườn không nhà trống" thành một nghệ thuật chiến tranh nhân dân.
Trần Quốc Tuấn chủ trương chủ động rút lui, bỏ lại kinh thành Thăng Long trống vắng để triệt tiêu nguồn lương thảo của địch, đẩy chúng vào thế cô lập, mệt mỏi và suy giảm nhuệ khí. Khi thời cơ đến, ông lập tức phát động các cuộc phản công chiến lược, bẻ gãy các mũi tiến công của địch. Những chiến thắng lẫy lừng tại Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, và Vạn Kiếp đã chứng minh cho sự đúng đắn trong tư duy quân sự của ông.
Đặc biệt, đỉnh cao nghệ thuật quân sự của Trần Quốc Tuấn được thể hiện trọn vẹn trong đại thắng sông Bạch Đằng năm 1288. Kế thừa và phát triển sáng tạo trận địa cọc ngầm của Ngô Quyền năm 938, ông đã nghiên cứu kỹ lưỡng quy luật thủy triều, cho cắm hàng nghìn cọc gỗ bịt sắt xuống lòng sông và bố trí quân mai phục ở hai bên bờ. Trận chiến diễn ra đúng như tính toán, toàn bộ đoàn thuyền chiến của tướng giặc Ô Mã Nhi bị nhấn chìm hoặc bị bắt sống khi thủy triều rút xuống. Chiến thắng oanh liệt này đã đập tan hoàn toàn ý chí xâm lược Đại Việt của nhà Nguyên, bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền dân tộc.
