Hùng Vương và buổi đầu dựng nước Văn Lang

Trong tâm thức người Việt, các Vua Hùng là những vị vua đầu tiên khai sinh ra dân tộc, đặt nền móng cho quốc gia Văn Lang cách đây hàng nghìn năm. Theo truyền thuyết, Lạc Long Quân thuộc dòng dõi Rồng kết duyên cùng Âu Cơ thuộc dòng dõi Tiên, sinh ra bọc trăm trứng, nở thành trăm người con. Năm mươi người theo cha xuống biển, năm mươi người theo mẹ lên núi, người con trưởng được suy tôn làm vua, xưng là Hùng Vương, đóng đô ở Phong Châu (nay thuộc Phú Thọ), lập nên nước Văn Lang.

Mười tám đời Vua Hùng, dù mang màu sắc huyền sử, phản ánh một quá trình lịch sử có thật: sự hình thành nhà nước sơ khai đầu tiên của người Việt cổ trên nền tảng văn minh nông nghiệp lúa nước sông Hồng, gắn liền với văn hóa Đông Sơn rực rỡ với trống đồng làm biểu tượng. Dưới thời Hùng Vương, cư dân Văn Lang đã biết trồng lúa nước, chăn nuôi, làm đồ gốm, đúc đồng, dệt vải; xã hội được tổ chức theo các bộ lạc liên minh với nhau, đứng đầu là các Lạc hầu, Lạc tướng giúp vua cai quản đất nước.

Những câu chuyện gắn với thời đại Hùng Vương như bánh chưng bánh giầy, Sơn Tinh Thủy Tinh, Thánh Gióng đánh giặc Ân không chỉ là truyền thuyết mà còn hàm chứa những giá trị đạo lý sâu sắc: lòng biết ơn tổ tiên, tinh thần chống thiên tai, ý chí giữ nước từ thuở bình minh dân tộc. Đây chính là cội nguồn của tinh thần "uống nước nhớ nguồn" mà người Việt gìn giữ qua bao thế hệ.

Ngày nay, Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3 âm lịch) được tổ chức trọng thể tại Đền Hùng, Phú Thọ, trở thành ngày lễ lớn của cả dân tộc, được UNESCO công nhận "Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương" là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2012. Đó là minh chứng cho sức sống trường tồn của cội nguồn dân tộc Việt Nam, nơi mọi người con đất Việt dù ở đâu cũng đều hướng về như một cách khẳng định gốc gác chung: con Lạc cháu Hồng.