Huy hiệu Bác Hồ - Biểu tượng của thời đại

Sự ra đời của Huy hiệu Bác Hồ Huy hiệu Bác Hồ được mọi người biết đến bởi trên Huy hiệu có hình Chủ tịch Hồ Chí Minh và đó là phần thưởng do Người trực tiếp tặng cho các gia đình có công với cách mạng, cán bộ, chiến sỹ, nhân dân có thành tích xuất sắc trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu, lao động sản xuất, gương người tốt việc tốt từ năm 1946 - 1969. Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” và “Lấy gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới”[1]. Vì thế, Huy hiệu Bác Hồ - phần thưởng của Người dành tặng cho những tấm gương người tốt việc tốt có ý nghĩa quan trọng trong công tác giáo dục, động viên, khơi dậy tinh thần thi đua yêu nước trong toàn quân, toàn dân, góp phần tạo nên sức mạnh kỳ diệu trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta. Có nhiều kiểu Huy hiệu Bác Hồ, nhưng chỉ có 4 loại do Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng cho những cá nhân có thành tích xuất sắc trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ năm 1946-1969, các kiểu khác là huy hiệu lưu niệm. Khái quát lịch sử ra đời của Huy hiệu Bác Hồ càng thấy rõ cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với những mốc son quan trọng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống Mỹ, cứu nước của dân tộc. Huy hiệu Tổng bộ Việt Minh Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, để tưởng lễ những người có công với nước, năm 1946, Tổng bộ Việt Minh cho đúc một loại huy hiệu bằng đồng, một mặt có chữ Tổng Bộ Việt Minh, phía dưới là chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh; một mặt có chữ Tổ quốc ghi công, phía dưới có hình bản đồ Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng Huy hiệu này tặng thưởng cho những cá nhân, gia đình có công với cách mạng, những cá nhân lập thành tích trong chiến đấu. Đây là một việc làm rất kịp thời, vừa phổ biến hình ảnh của vị lãnh tụ tối cao đến với quảng đại quần chúng, đáp ứng lòng mong mỏi của toàn dân tộc vừa có tác dụng cổ vũ động viên quốc dân đồng bào ủng hộ kháng chiến kiến quốc. Huy hiệu này được nhân dân gọi bằng nhiều tên khác nhau: Huy hiệu Tổng Bộ Việt Minh, Huy hiệu Bác Hồ hay còn gọi là đồng tiền vàng...
Huy hiệu Bác Hồ ra đời năm 1946 được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh trên huy hiệu (nhìn nghiêng) có vầng trán rộng, bộ râu thưa, đặc biệt là đôi mắt sáng lạ thường trên gò má gầy, phong thái giản dị, thanh thản rất đỗi tự nhiên của Người. Hình ảnh này lấy từ bức ảnh chân dung do Nhà nhiếp ảnh Vũ Năng An chụp tháng 9/1945. Hiện nay, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đang lưu giữ nhiều Huy hiệu Tổng bộ Việt Minh của các cá nhân trao tặng, gồm: Huy hiệu của Chiến sỹ Hứa Bá Lộc, Ban Quân sự tỉnh Bạc Liêu được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng về thành tích diệt 15 tên địch, thu 3 khẩu súng; Huy hiệu của cụ Bùi Văn Thi (xã Minh Đức, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc) được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng năm 1946 về thành tích nuôi giấu cán bộ cách mạng; ông Nguyễn Văn Sa (Khu 9 Nam Bộ) được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng về thành tích gây dựng cơ sở, chiến đấu dũng cảm năm 1946… Huy hiệu Bác Hồ tặng các chiến sỹ lập công Ngày 11/6/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc, các phong trào thi đua ái quốc gắn với giai đoạn vừa kháng chiến vừa kiến quốc lan rộng trong toàn quân, toàn dân. Sau khi Chiến dịch Biên giới Thu – Đông năm 1950 thắng lợi, quân và dân ta đã chuyển từ thế phòng ngự sang tiến công nhằm tiêu hao sinh lực địch. Tháng 11/1951, Bộ Chính trị và Tổng Quân ủy quyết định mở Chiến dịch Hoà Bình. Trên đà thắng lợi, tháng 9/1952, Bộ Chính trị và Tổng Quân ủy tiếp tục quyết định mở Chiến dịch Tây Bắc. Để khuyến khích động viên lực lượng vũ trang thi đua giết giặc lập công, cuối năm 1952, 2 mẫu Huy hiệu Bác Hồ mới ra đời. Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng tặng thưởng cho cán bộ, chiến sỹ, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến lập công trong các chiến dịch. Kiểu 1: Huy hiệu được làm bằng hợp kim đồng, hình tròn, trên nền đỏ có hình Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hình ảnh trên Huy hiệu là chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh chụp tại Việt Bắc năm 1950.
Huy hiệu Bác Hồ ra đời năm 1952 đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Kiểu 2: Huy hiệu được làm bằng hợp kim đồng, có hình lá cờ đỏ sao vàng, nổi bật ở giữa nền đỏ là chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, phía dưới có dòng chữ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hình ảnh trên huy hiệu là chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh chụp tại Việt Bắc năm 1952.
Huy hiệu Bác Hồ ra đời năm 1952 được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Năm 1952, vì không thể trực tiếp ra mặt trận gắn huy hiệu cho các chiến sỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các đơn vị chuyển đến cho các chiến sỹ lập công. Năm 1955, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Bộ Quốc phòng tổ chức Lễ tuyên dương Anh hùng Quân đội vào ngày 31/8/1955, ngày 7/5/1956. Sau đó năm 1958, Nhà nước tổ chức Đại hội Anh hùng chiến sỹ thi đua lần thứ hai. Các đại biểu là Anh hùng chiến sỹ thi đua lập thành tích xuất sắc trong kháng chiến chống thực dân Pháp dự đại hội được chính Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Huy hiệu của Người. Huy hiệu Bác Hồ tặng cho người tốt, việc tốt Từ năm 1955, cả nước thi đua xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Để các phong trào thi đua không ngừng được đẩy mạnh, những tấm gương điển hình được nhân rộng, tạo nên động lực mới trong học tập, lao động, sản xuất và chiến đấu, cuối năm 1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam cho phép Người được tặng thưởng Huy hiệu Bác Hồ cho những gương làm việc tốt. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Ðối với anh hùng, dũng sĩ, chiến sĩ thi đua được Ðảng và Nhà nước khen thưởng thì phải qua nhiều cấp, nhiều ngành cân nhắc, xét duyệt. Còn với người tốt làm những việc tốt thì việc khen thưởng có thể đơn giản hơn. Nếu Trung ương cho phép Bác làm, thì Bác nghe báo cáo, đọc báo và chỉ cần điều tra lại một chút cho đúng sự thật là Bác có thể thưởng Huy hiệu”[2]. Trên cơ sở đó, khắp cả nước dấy lên Phong trào thi đua “Nhà nhà làm việc tốt, người người làm việc tốt” để được đón nhận Huy hiệu Bác Hồ. Huy hiệu Bác Hồ thời kỳ này vẫn sử dụng loại huy hiệu sản xuất năm 1952. Huy hiệu Bác Hồ những năm kháng chiến chống Mỹ Để biểu dương những thành tích đạt được của quân và dân ta ở hai miền Nam, Bắc, ngày 30/12/1966, Nhà nước đã tổ chức Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua chống Mỹ, cứu nước lần thứ IV. Đây là Đại hội biểu dương ý chí quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược của toàn quân và toàn dân ta. Những anh hùng, chiến sỹ thi đua dự đại hội được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Huy hiệu của Người. Huy hiệu Bác Hồ thời kỳ này in hình Quốc huy nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, nổi bật ở giữa nền đỏ là hình Chủ tịch Hồ Chí Minh, phía dưới có dòng chữ “Việt Nam dân chủ cộng hòa”. Chủ tịch Hồ Chí Minh dành tặng cho các gương người tốt việc tốt lập thành tích xuất sắc trong chiến đấu, lao động sản xuất từ năm 1966 đến khi Người qua đời ngày 02/9/1969. Đặc biệt, tháng 5/1967, để động viên và khen thưởng chiến công bắn rơi máy bay Mỹ của Bộ đội Không quân, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định tặng mỗi phi công một Huy hiệu của Người và phần thưởng ngôi sao đỏ sơn trên máy bay sau mỗi lần phi công bắn rơi một máy bay Mỹ.
Huy hiệu Bác Hồ của Thượng tướng Văn Tiến Dũng, Tổng Tham Mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam được tặng ngày 25/10/1967 về thành tích chỉ huy Bộ đội Phòng không bắn rơi 10 máy bay Mỹ tại Hà Nội. Ảnh BTLSQSVN. Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam hiện lưu giữ và trưng bày nhiều Huy hiệu Bác Hồ thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, đó là Huy hiệu Bác Hồ do Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng Phi công Nguyễn Văn Cốc lần thứ 9 với thành tích bắn hạ 9 chiếc máy bay Mỹ trong 2 năm; Huy hiệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng Thượng tướng Văn Tiến Dũng, Tổng Tham Mưu trưởng Quân đội Nhân dân Việt Nam tháng 7/1967 về thành tích chỉ huy bộ đội phòng không bắn rơi 10 máy bay Mỹ tại Hà Nội; Huy hiệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng dân quân gái xã Kỳ Phương, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh về thành tích bắn rơi máy bay Mỹ, năm 1967;… Ý nghĩa của Huy hiệu Bác Hồ Sự ra đời của Huy hiệu Bác Hồ đã cổ vũ, khơi dậy, phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, lòng tự hào, tự tôn dân tộc và ý chí tự lực, tự cường của mỗi người Việt Nam trước vận mệnh của đất nước. Đối với cán bộ, chiến sỹ lực lượng vũ trang, được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng Huy hiệu của Người là niềm vinh dự lớn lao, tác động rất tích cực, mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm, khích lệ mỗi cá nhân tu dưỡng đạo đức, bồi đắp niềm tin, tiếp thêm sức mạnh để họ vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. Những người được nhận Huy hiệu Bác Hồ đều coi đó là kỷ vật thiêng liêng, được đeo huy hiệu có hình của Người trên ngực thể hiện tấm lòng thành kính đối với vị Cha già dân tộc. Sau khi Bác Hồ qua đời ngày 02/9/1969, lãnh đạo Đảng và Nhà nước tiếp tục trao tặng Huy hiệu Bác Hồ cho những tấm gương người tốt việc tốt đến hết năm 1973. Đến nay, sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Huy hiệu của Người cho những gương người tốt, việc tốt, mang ý nghĩa thiêng liêng, sâu sắc. Tiếp nối tư tưởng của Người, Quân đội nhân dân Việt Nam đã tổ chức các Phong trào Thi đua Quyết thắng, Phong trào “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh”; Cuộc vận động “Phát huy truyền thống cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ”… nhằm tôn vinh những cá nhân tiêu biểu, gương sáng trong Quân đội tạo động lực để tập thể và mỗi cá nhân phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao./. [1] Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.12, tr.548, tr.558 [2] Hồ Chí Minh Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000 –Tập12- tr.548 Trần Thanh Hằng (BTLSQSVN