Huyền thoại ba chú cháu mang họ Cụ Hồ, bước chân "siêu phàm" gùi cả đoàn xe và tiếng hô nghẹn cười giữa đồn giặc

Giữa đại ngàn rầm rập những năm tháng chống Mỹ, vùng đất miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là xã A Lưới 1, TP Huế) đã dệt nên một câu chuyện cổ tích có thật, một hiện tượng độc nhất vô nhị trong lịch sử quân sự Việt Nam: Một gia đình, ba chú cháu ruột đều là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Họ là những cây kơ-nia, cây lim sừng sững của đồng bào Pa Cô, những người đã tình nguyện gạt bỏ tên cũ để mang họ của Bác Hồ kính yêu, viết nên một huyền thoại bất tử hòa vào sông núi.

Người chú mang họ Hồ đầu tiên và 5 lần gặp Bác

Đứng đầu "tộc họ anh hùng" ấy là người chú — Hồ Đức Vai (tức A Vai), sinh năm 1940. Giữa những ngày khói lửa ngút trời của năm 1965, ông trở thành người con của đồng bào dân tộc thiểu số đầu tiên ở miền Nam vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

A Vai chính là người đầu tiên tự nguyện xin mang họ Hồ của vị Lãnh tụ vĩ đại, rồi lặn lội vượt núi băng rừng về phổ biến, khơi dòng lòng yêu nước cho khắp các bản làng người Pa Cô, người Vân Kiều nơi miền Tây A Lưới. Trong cuộc đời binh nghiệp lẫy lừng của mình, ông có niềm hạnh phúc vô bờ khi được gặp Bác Hồ 5 lần, được chính vị cha già dân tộc đặt cho cái tên khai sinh thứ hai: Hồ Đức Vai. Ông là biểu tượng trọn vẹn cho ý chí chiến đấu ngoan cường, mưu lược và là niềm kiêu hãnh của cả dải đại ngàn Trường Sơn.

Người lính "ngoài hành tinh" gùi cả một đoàn xe chiến lược

Nối tiếp mạch máu anh hùng của người chú, hai người cháu ruột — là hai chị em: Hồ Kan Lịch và Hồ A Nun cũng lần lượt bước vào huyền thoại.

Hồ A Nun (sinh năm 1944) bước vào cuộc chiến kháng chiến bằng một đôi vai trần và một ý chí bằng sắt. Trong những năm tháng soi đường cho chiến dịch, A Nun đã đi vào huyền thoại vận tải khi lập nên một kỷ lục vô tiền khoáng hậu: tự lực gùi tổng cộng 179 tấn vũ khí, lương thực, đạn dược ra tiền tuyến — một khối lượng tương đương sức chứa của cả một đoàn xe chiến lược thời bấy giờ.

Ở cái tuổi “bẻ gãy sừng trâu”, có những ngày ròng rã, một mình Hồ A Nun chất lên vai khối lượng hàng nặng đến 192kg — gấp ba lần trọng lượng cơ thể, cứ thế đi băng băng từ đỉnh đồi này sang thung lũng khác trên chặng đường dài 30km. Với kỳ tích phi thường ấy, báo chí trong và ngoài nước thời bấy giờ đã kinh ngạc ví von ông là “người đến từ ngoài hành tinh”. Năm 1969, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày 13-9-2023, trái tim của người lính gùi đạn huyền thoại ấy ngừng đập. Tác giả Trần Đình Thăng bàng hoàng nhận được cuộc điện thoại từ Đại tá Trần Hoài (Báo Quân đội nhân dân): “Trần Đình Thăng ơi, Anh hùng Hồ A Nun mất rồi! Bạn viết một bài về bác A Nun đi!”. Suốt đêm đó, người lính trẻ trằn trọc không ngủ, hình ảnh người anh hùng giản dị, hiên ngang như cây sao, cây lim ngã xuống giữa ngàn xanh cứ hiển hiện trong tâm trí. Sáng sớm hôm sau, anh đón chuyến xe đò đầu tiên lên đỉnh A Lưới để tiễn đưa ông. Bài viết “Anh hùng Hồ A Nun đã hòa vào sông núi” đăng trên Báo Quân đội nhân dân ngày 17-9-2023 như một nén tâm hương bùi ngùi dâng lên người con kiệt xuất của bản làng.

Nữ chúa rừng xanh và giai thoại gọi giặc bằng... "đồng chí!"

Người chị ruột của ông A Nun — nữ Anh hùng Hồ Kan Lịch (sinh năm 1943) cũng là một huyền thoại sống với 7 lần được ra Bắc gặp Bác Hồ và sở hữu một bảng thành tích lập chiến công dày đặc qua 49 trận đánh mang đậm dấu ấn bão táp. Một mình bà đã tiêu diệt 150 tên địch, tự tay bắn rơi một chiếc máy bay vận tải Dakota của Mỹ tại sân bay A So bằng súng bộ binh.

Trong ký ức của tác giả Trần Đình Thăng, tháng 1-2004, khi còn là Trợ lý thanh niên Bộ CHQS tỉnh Thừa Thiên Huế, anh được giao nhiệm vụ tháp tùng hai vị anh hùng Hồ Đức Vai và Hồ Kan Lịch ra TP Vinh tham dự chương trình giao lưu “Những Anh hùng tuổi 20”. Trên chuyến xe dọc dải miền Trung năm ấy, anh đã được nghe bà Kan Lịch kể lại một giai thoại dở khóc dở cười nhưng đầy khí phách về trận đánh đêm năm 1963.

Mùa Xuân năm ấy, Kan Lịch chỉ huy một tiểu đội du kích bí mật thâm nhập, tập kích một đồn địch trên địa bàn A Lưới. Theo kế hoạch, cả đội bò vào cướp sạch súng đạn lúc nửa đêm khi giặc còn ngủ say, sau đó Kan Lịch sẽ hô to một khẩu lệnh để làm giặc hoảng loạn trước khi nổ súng tiêu diệt. Đúng giờ G, khi tất cả vũ khí của giặc đã gom sạch, đứng giữa trung tâm đồn, vì thói quen tham gia các lớp học chính trị của ta, Kan Lịch dồn khí lực hét lớn:

“Dậy đi các đồng chí ơi!”

Tiếng hô xé toạc đêm đen. Cả đồn lính ngụy giật mình vùng dậy, ngơ ngác không hiểu chuyện gì thì đã lọt thỏm vào vòng vây bắn tỉa của du kích. Toàn bộ bốt giặc bị tiêu diệt sạch sẽ. Trận đánh đại thắng, nhưng khi về báo cáo thành tích trước huyện đội, cả đơn vị được một trận “cười bò” vì chi tiết nữ chỉ huy Kan Lịch nổ súng diệt giặc nhưng lại ân cần gọi chúng bằng… đồng chí.

Ly rượu cần mừng mùa xuân mới

Chiến tranh lùi xa vào dĩ vãng, những vết thương trên bả vai gùi đạn năm xưa nay đã liền sẹo. Những ngày đầu năm mới 2026, những bông mai vàng trên núi rừng A Lưới lại chớm nụ, báo hiệu một mùa xuân mới đang về trên quê hương đổi mới.

Qua cuộc điện thoại đường dài đầu năm 2026 của tác giả Trần Đình Thăng hỏi thăm sức khỏe người lính già, Anh hùng Hồ Đức Vai — dù đã bước qua tuổi 85 nhưng giọng nói vẫn vang lộng, minh mẫn như tiếng khánh đá giữa rừng sâu. Ông cười sảng khoái, phấn khởi nhắn nhủ:

"Vui quá Thăng ơi! Nhìn đất nước ta ngày càng đổi mới, Quân đội ta ngày càng lớn mạnh. Tết này con lên đây với ông và Kan Lịch nhé! Uống với ông ly rượu cần mừng Đại hội XIV của Đảng thành công, mừng Xuân Bính Ngọ 2026!".

Hồ A Nun đã hóa thân vào mây ngàn, nhưng người chú Hồ Đức Vai và người chị Hồ Kan Lịch vẫn còn đó, thản nhiên sống thanh cao giữa nếp nhà sàn lộng gió. Ba chú cháu, ba cuộc đời, một họ Hồ chung thủy — họ đã cùng nhau viết nên một thiên sử thi bằng xương bằng thịt tráng lệ nhất, sừng sững tựa dãy Trường Sơn gối đầu lên thế kỷ.