Huyền thoại "bức tường thép" hậu cần Điện Biên Phủ

Trong thiên anh hùng ca Chiến thắng Điện Biên Phủ (1954), bên cạnh những khẩu pháo cao xạ rầm rập vượt đèo hay những mũi sao vàng kiên cường dưới hầm sâu, lịch sử còn khắc ghi một biểu tượng vĩ đại khác của lòng dân: Đội quân xe đạp thồ. Từ những chiếc xe đạp thô sơ vốn chỉ dùng làm phương tiện đi lại nơi thị thành, những người dân công hỏa tuyến chân trần, chí thép đã biến chúng thành những chiếc "xe vận tải" siêu hạng. Vượt qua hàng trăm cây số đèo mây rậm rạp dưới làn bom bão đạn, đội quân độc nhất vô nhị này đã tạo nên một kỳ tích chấn động, trực tiếp bóp nghẹt mọi tính toán hậu cần của các bộ thống soái phương Tây sừng sỏ nhất.

Ý chí dời non lấp biển từ bài toán hậu cần nan giải

Cuối năm 1953, khi tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ được thực dân Pháp xây dựng thành một "pháo đài bất khả xâm phạm" giữa lòng chảo Tây Bắc, Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hạ quyết tâm mở chiến dịch tiêu diệt bằng được ổ đề kháng này. Thế nhưng, một bài toán hậu cần khổng lồ và cực kỳ nan giải đặt ra: Làm sao để vận chuyển hơn 25.000 tấn lương thực, thực phẩm, thuốc men và hàng ngàn tấn đạn dược từ hậu phương (như Thanh Hóa, Phú Thọ, Nghệ An) lên chiến trường cách xa từ 300 đến 500 cây số? Địa hình Tây Bắc khi ấy chủ yếu là núi cao vực sâu, rừng rậm rạp, hệ thống giao thông độc đạo hầu như bị máy bay Pháp oanh tạc điên cuồng ngày đêm hòng cắt đứt nguồn sống của quân ta.

Trong bối cảnh xe cơ giới của ta còn quá ít ỏi và phải ưu tiên chở vũ khí nặng, nếu chỉ dùng sức người gánh gồng thì mỗi dân công đi bộ chỉ mang được 20–25 kg gạo, dọc đường ăn hết một nửa, lượng hàng đến đích chẳng đáng là bao. Trong cái khó ló cái khôn, những chiếc xe đạp thồ xuất hiện, trở thành giải pháp thiên tài của nghệ thuật chiến tranh nhân dân Việt Nam.

Sáng kiến cải tiến vĩ đại: Biến xe thô sơ thành "pháo đài di động"

Để một chiếc xe đạp thông thường do các hãng Peugeot hay Sterling sản xuất có thể chịu được trọng tải hàng trăm cân và băng qua những cung đường đá hộc, những người dân công hỏa tuyến đã có những sáng kiến cải tiến độc đáo đến kinh ngạc.

• Gia cố bộ khung sắt: Họ dùng những thanh tre già, gỗ cứng ốp chặt, buộc dọc theo sườn xe, càng xe và cọc yên để tăng độ chịu lực, ngăn khung xe bị gãy gập dưới sức nặng khổng lồ.

Hành trình xuyên sương, vượt bom đầy máu và nước mắt

Cuộc hành trình của hơn hai vạn chiếc xe đạp thồ ra mặt trận là một chuỗi những thử thách khốc liệt vượt qua mọi giới hạn chịu đựng của con người. Những đoàn xe trùng trùng điệp điệp xẻ dọc núi rừng, băng qua những cái tên nghe qua đã rùng mình như đèo Lũng Lô, đỉnh Pha Đinh, dốc Chuối, ngã ba Cò Nòi – nơi túi bom của không quân Pháp xả xuống không ngơi nghỉ.

Để giữ bí mật tuyệt đối, ban ngày các anh, các chị phải ngụy trang xe bằng lá rừng, náu mình dưới các hầm hào, tán cây rậm rạp. Đêm xuống, khi sương mù Tây Bắc giăng lối dày đặc, họ mới nối đuôi nhau ra đường. Họ không được bật đèn, không được đốt đuốc, chỉ dùng những mảnh thân cây chuối rừng bóc trắng bợt đặt rải rác bên lề đường để làm dấu định hướng bước chân trong bóng đêm đen đặc.

Khi lên dốc cao thẳng đứng từ 30 đến 40 độ, người thồ xe phải rướn cong lưng, hai chân bấm chặt vào sỏi đá đến bật máu, dùng hết sức bình sinh đẩy khối hàng nhích từng phân một về phía trước. Khi xuống dốc sâu thẳm, nguy hiểm còn tăng lên gấp bội. Sức nặng hàng trăm cân từ phía sau lao tới có thể hất văng cả người lẫn xe xuống vực sâu bất cứ lúc nào. Các dân công phải quấn thêm giẻ vào hai bàn chân, ghìm chặt chân xuống mặt đường nát đá để làm "phanh phụ" hỗ trợ cho hệ thống phanh xe đang bốc khói ma sát khét lẹt.

Gian khổ, đói khát và hiểm nguy rình rập từ những làn bom nổ chậm, bom bướm của giặc, nhưng trên dọc con đường ra trận chưa bao giờ ngớt tiếng hò reo, tiếng cười đùa lạc quan. Những con người ấy sẵn sàng nhịn ăn, ăn rau rừng, đào củ mài qua bữa, kiên quyết bảo vệ từng hạt gạo vẹn nguyên, khô ráo để nhường cho bộ đội ăn no đánh thắng trận.

Sự ngỡ ngàng của những bộ óc quân sự phương Tây

Sự xuất hiện và hiệu suất phi thường của đội quân xe đạp thồ đã hoàn toàn làm phá sản mọi học thuyết, tính toán quân sự của các tướng lĩnh Pháp và chuyên gia Mỹ. Trước khi chiến dịch diễn ra, Bộ chỉ huy Pháp ở Hà Nội từng ngạo nghễ cho rằng Việt Minh không bao giờ có thể giải quyết được bài toán hậu cần ở một vùng lòng chảo xa xôi, biệt lập như Điện Biên Phủ. Tướng Navarre tin rằng chỉ cần không quân Pháp ném bom đánh sập các tuyến đường độc đạo, cắt đứt nguồn tiếp tế, quân đội của Đại tướng Võ Nguyên Giáp sẽ tự tan rã vì đói khát và bệnh tật.

Nhưng thực tế lịch sử đã tát một gáo nước lạnh vào sự kiêu ngạo đó. Những chiếc xe đạp thồ di động, len lỏi qua từng lối mòn nhỏ hẹp mà máy bay không thể phát hiện, đã chiến thắng những chiếc máy bay vận tải Dakota, C-119 tân tiến của Mỹ. Trong cuốn hồi ký của mình sau này, tướng Tổng tư lệnh quân Pháp Henri Navarre đã phải cay đắng thừa nhận: "Chính những chiếc xe đạp thồ chở được từ 200 đến 300 kg hàng được đẩy bằng sức người đã đánh bại chúng tôi. Hậu cần của Việt Minh đã trở thành một huyền thoại vượt qua mọi dự tính khoa học". Tổng thống Pháp thời bấy giờ cũng phải thốt lên rằng: "Chúng ta không phải thua bởi vũ khí, mà thua bởi những chiếc xe đạp thồ của Việt Minh".

Biểu tượng bất tử của lòng dân và khát vọng tự do

Chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, khi lá cờ "Quyết chiến - Quyết thắng" tung bay trên nóc hầm tướng De Castries, chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, cả thế giới rúng động. Chiến công lừng lẫy năm châu ấy được dệt nên bởi máu xương của các chiến sĩ ngoài mặt trận và bởi cả những vệt bánh xe hằn sâu trên đá sỏi của những người dân công hỏa tuyến.

Đội quân xe đạp thồ không chỉ là một giải pháp giao thông vận tải thô sơ chiến thắng phương tiện hiện đại, mà cao cả hơn, đó là biểu tượng rực rỡ của lòng yêu nước độc đáo, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng độc lập, tự do cháy bỏng của con người Việt Nam. Hơn bảy mươi năm đã trôi qua, những chiếc xe đạp thồ năm xưa nay đã yên vị trong các viện bảo tàng lịch sử như những chứng nhân vô giá, nhắc nhở thế hệ măng non hôm nay về một thời kỳ rực lửa khốn khó nhưng đầy kiêu hãnh của cha ông.