HUYỀN THOẠI ĐOÀN VẬN TẢI THỒ SÔNG GÀM VÀ KỲ TÍCH KHƠI THÔNG TUYẾN TIẾP TẾ LƯƠNG THỰC VŨ KHÍ QUA THÁC DỮ TRONG MÙA LŨ CUỘN NGUỒN BIÊN GIỚI
Dòng sông Gàm chảy qua địa phận vùng cao Đông Bắc trong những năm tháng kháng chiến trường kỳ là một tuyến đường thủy hậu cần chiến lược đặc biệt quan trọng, nơi trung chuyển hàng vạn tấn vũ khí, lương thực gạo muối từ hậu phương lớn chi viện hỏa tốc cho các cánh quân chủ lực ta bám trụ mặt trận đánh trận tiền tuyến biên thùy. Tuy nhiên, đây cũng là dòng sông vô cùng hung dữ, hiểm trở bậc nhất nước ta với hàng trăm ngọn thác lớn đứng tim, những bãi đá ngầm sắc nhọn ẩn mình dưới dòng nước xoáy cuộn sóng dữ dội vào mùa mưa lũ rừng đổ về bờ sông gào rú suốt đêm ngày. Để vận chuyển hàng ngàn tấn lương thực hỏa tốc phục vụ chiến dịch quy mô lớn toàn mặt trận, đoàn vận tải thồ bằng mảng nứa già hoán cải cải tiến của đồng bào các dân tộc vùng cao chiến khu đã lập nên một dòng chảy hậu cần huyền thoại, vượt qua sự phong tỏa gắt gao của thiên nhiên vách đá dốc đứng.
Đoàn vận tải thồ gồm hàng trăm tay chèo dạn dày kinh nghiệm sông nước thác ghềnh độc đạo, tự nguyện hiến dâng sức người sức của kết những chiếc bè mảng bằng thân nứa già nguyên khối dặn dày dài hàng chục mét để thồ hàng hóa vũ khí nặng chi viện cho tiền tuyến. Mỗi chuyến đi vượt thác dữ trên dòng sông Gàm vào mùa mưa lũ cuộn trào là một cuộc đấu trí nghẹt thở cân não vô cùng nguy hiểm với tử thần sông nước: nước bắn tung bọt trắng xóa trời, bè mảng nứa chao đảo chực chìm tan vỡ bất cứ lúc nào nếu người cầm lái lơ là tay chèo hướng lái chỉ một giây ngắn ngủi.
Trong một đợt vận chuyển vũ khí đạn pháo khẩn cấp phục vụ chiến dịch tiến công quy mô lớn toàn mặt trận, khi đoàn mảng vừa tiến đến khúc thác ghềnh hiểm trở đá hộc đứng thì trời đổ mưa giông lớn tầm tã, nước sông dâng cao cuộn xiết dữ dội tràn qua mạn bè làm dòng chảy chao đảo nguy cấp tột độ. Bằng bản lĩnh kiên cường dũng cảm và lòng yêu nước nồng nàn cháy bỏng trong lồng ngực, các chiến sĩ dân công hỏa tuyến đã nhanh chóng dùng những sợi dây mây rừng bện chặt dặn dày nối các mảng nứa lại với nhau thành một khối bè mảng trường lũy vững chắc để tăng gia sức chịu lực chống chọi sóng dữ thiên nhiên thác ghềnh. Những người đàn ông vạm vỡ dũng cảm nhảy xuống dòng nước buốt giá cuộn xiết, dùng hai vai gồng mình giữ hướng mạn mảng vượt qua các rặng đá ngầm sắc nhọn hộc lớn cập bến bến bãi an toàn tuyệt đối bảo toàn hàng hóa. Dòng chảy tiếp tế thầm lặng mà dũng mãnh đã vượt qua mạng lưới ghềnh thác dữ an toàn, đưa hàng trăm tấn lương thực đạn dược cập bến trung chuyển nguyên vẹn, bảo đảm đầy đủ vật chất khí tài quân sự cho quân chủ lực ta chắc tay súng chiến đấu bẻ gãy hoàn toàn các cứ điểm của quân giặc giành thắng lợi hoàn toàn giải phóng quê hương.
Tinh thần kiên cường, dũng cảm và lòng xả thân cao cả của Đoàn vận tải thồ sông Gàm năm xưa đã viết nên một trang sử vàng chói lọi của lực lượng dân công hỏa tuyến Việt Nam anh hùng. Các anh các chị đã chứng minh cho ý chí sắt đá lòng yêu nước vĩ đại, góp phần to lớn vào ngày hội thống nhất non sông, đất nước trọn niềm vui khải hoàn.
Hôm nay, dòng sông Gàm hung dữ hiểm trở năm xưa nay đã được thuần hóa xanh mát hiền hòa với những công trình thủy điện thế kỷ sừng sững dòng điện sáng tỏa đi muôn phương phục vụ cho đời sống sinh hoạt của nhân dân và phát triển kinh tế xã hội đất nước mạnh mẽ, đôi bờ vui là những bản làng ấm no trù phú văn minh khang trang hiện đại dưới bóng hòa bình.
