Huyền thoại dưới lòng Sài Gòn

Trong những năm tháng chiến tranh, để có thể hoạt động ngay giữa vùng đối phương kiểm soát, người chiến sĩ không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn phải có sự mưu trí và khả năng che giấu thân phận. Trần Văn Lai đã chọn cho mình một vỏ bọc đặc biệt: một nhà thầu khoán bình thường giữa Sài Gòn. Nhưng phía sau cuộc sống ấy là những nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng đối với lực lượng cách mạng.

Trần Văn Lai, tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som, sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Nhiệm vụ của ông là hoạt động trong nội thành Sài Gòn - Gia Định, nơi tập trung nhiều cơ quan đầu não của đối phương. Ông phải trinh sát mục tiêu, thu thập tin tức, tài liệu, xây dựng cơ sở cách mạng và tạo điều kiện cho cán bộ của ta trú ém, hoạt động an toàn.

Theo chỉ đạo của đồng chí Tư lệnh Trần Hải Phụng, Trần Văn Lai phải thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Đây là cách để ông có thể tạo dựng một thân phận đủ đáng tin cậy trong mắt đối phương.

Ông sử dụng tên giao dịch Mai Hồng Quế và đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập. Không dừng lại ở đó, ông còn được tổ chức sắp xếp làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ.

Vị trí này giúp Trần Văn Lai tiếp cận được nhiều tài liệu quan trọng. Ông thu thập bản đồ, họa tiết thiết kế của các công trình đầu não của chính quyền Sài Gòn. Đặc biệt, ông lấy được bản đồ toàn bộ hệ thống cống ngầm của thành phố.

Để đưa tài liệu ra ngoài, ông cắt bản đồ thành nhiều mảnh nhỏ, đánh ký hiệu thứ tự rồi ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899, được sử dụng trong những chuyến đi như vậy.

Ngày nay, chiếc xe được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình, trở thành một kỷ vật gắn với hoạt động của người chiến sĩ biệt động.

Công việc của Trần Văn Lai không chỉ là thu thập thông tin. Từ năm 1962, ông được giao tìm địa điểm thuận lợi để ém quân, cất giấu vũ khí và chuẩn bị tiến công các cơ quan đầu não của đối phương.

Ông đã bán hai tòa biệt thự ở Phú Nhuận để mua liền ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Tại đây, ông tự mình đào và xây dựng hầm bí mật.

Hàng chục tấn đất đá được đưa ra khỏi hầm mà đối phương không hề hay biết. Sau đó, Trần Văn Lai tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được bảo quản an toàn, phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Những kho vũ khí này được chuẩn bị cho lực lượng biệt động tiến công nhiều mục tiêu quan trọng như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng một hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, hoạt động của lực lượng biệt động bị đối phương phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng cho cái đầu của nhà tư sản Mai Hồng Quế. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu.

Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Câu chuyện về Trần Văn Lai cho thấy trong chiến tranh, lòng dũng cảm đôi khi được thể hiện bằng sự kiên nhẫn và khả năng giữ bí mật trong từng công việc nhỏ. Dưới vỏ bọc một nhà thầu, ông đã thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt, góp phần xây dựng mạng lưới hoạt động của lực lượng biệt động giữa lòng Sài Gòn.