HUYỀN THOẠI HÙM XÁM ĐƯỜNG SỐ 4 - ĐẶNG VĂN VIỆT
HUYỀN THOẠI HÙM XÁM ĐƯỜNG SỐ 4 - ĐẶNG VĂN VIỆT
Huyền thoại “Hùm xám đường số 4” Đặng Văn Việt (1920 – 2021)
Đặng Văn Việt sinh năm 1920 tại làng Nho Lâm, xã Diễn Thọ, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình khoa bảng nổi tiếng. Ông là hậu duệ của danh tướng Đặng Tất, Đặng Dung thời Hậu Trần; ông nội là Hoàng giáp Đặng Văn Thụy – từng giữ chức Tế tửu Quốc tử Giám; cha là Phó bảng Đặng Văn Hướng, Tham tri Bộ Hình triều Nguyễn và sau này là Quốc vụ khanh đặc trách Thanh – Nghệ – Tĩnh của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Tuổi trẻ của Đặng Văn Việt gắn với môi trường học thuật tại Quốc học Huế. Đỗ tú tài toàn phần năm 1942, ông tiếp tục theo học Trường Cao đẳng Y khoa Đông Dương, nhưng biến cố Nhật đảo chính Pháp khiến trường đóng cửa. Trở về Huế, ông tham gia Đoàn Thanh niên tiền tuyến, hoạt động Việt Minh và ngày 17/8/1945 đã cùng đồng đội Cao Pha treo cờ Việt Minh tại Ngọ Môn, đánh dấu thắng lợi Cách mạng Tháng Tám ở Huế.
Khi Pháp tái chiếm, Đặng Văn Việt gia nhập quân đội, nhanh chóng trở thành một trong những chỉ huy trẻ tài năng. Ông lần lượt giữ các trọng trách Chỉ huy trưởng Mặt trận đường số 9, đường số 7, rồi Trung đoàn trưởng Trung đoàn 128. Trên chiến trường đường số 4, bằng tài chỉ huy xuất sắc, ông tổ chức nhiều trận phục kích lớn trên đèo Bông Lau (1947–1949), tiêu diệt hàng trăm xe quân sự, khiến quân Pháp phải gọi ông là “Hùm xám đường số 4”, “Tiểu tướng Napoléon”.
Ngày 19/8/1949, ông trở thành Trung đoàn trưởng đầu tiên của Trung đoàn 174. Tháng 9/1950, ông chỉ huy đánh chiếm cứ điểm Đông Khê, mở màn Chiến dịch Biên giới thu – đông 1950, góp phần làm tan vỡ hệ thống phòng thủ của quân Pháp, đưa chiến dịch đến thắng lợi lớn.
Năm 1954, gia đình ông gặp biến cố trong cải cách ruộng đất, bản thân ông được điều sang Trung Quốc làm công tác huấn luyện. Trở về nước, ông tiếp tục công tác tại Trường Lục quân, được phong quân hàm Trung tá năm 1958, sau đó chuyển ngành và giữ nhiều chức vụ trong lĩnh vực xây dựng cho đến khi nghỉ hưu.
Từ thập niên 1980, Đặng Văn Việt nổi bật với vai trò nhà văn, nhà nghiên cứu quân sự, với nhiều tác phẩm về đường số 4, đặc biệt là “Đường số 4 rực lửa” – từng đoạt giải thưởng của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam năm 1999.
Ông qua đời hồi 0 giờ 55 phút ngày 25/9/2021 tại Hà Nội, hưởng thọ 102 tuổi. Tang lễ tổ chức tại Nhà Tang lễ Bộ Quốc phòng. Dù chỉ mang quân hàm Trung tá, Đặng Văn Việt vẫn được nhiều thế hệ tướng lĩnh và đồng đội kính trọng như một huyền thoại quân đội Việt Nam.
