Huyền thoại Mai Hồng Quế

Giữa một thành phố được kiểm soát chặt chẽ, việc đào một căn hầm bí mật đã khó, đưa hàng tấn đất đá ra ngoài mà không bị phát hiện còn khó hơn. Thế nhưng, trong những năm chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, Trần Văn Lai đã âm thầm thực hiện công việc ấy ngay giữa nội thành Sài Gòn.

Anh hùng LLVTND Trần Văn Lai, tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som, sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong lòng địch. Ông phải tiếp cận các cơ quan đầu não của đối phương, thu thập tin tức, tài liệu, trinh sát mục tiêu, đồng thời xây dựng cơ sở để cán bộ cách mạng có thể hoạt động tại nội thành.

Để làm được điều đó, ông phải thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập với tên giao dịch Mai Hồng Quế. Ông cũng được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ.

Nhờ vỏ bọc ấy, Trần Văn Lai có điều kiện tiếp cận nhiều tài liệu quan trọng. Ông lấy được bản đồ và họa tiết thiết kế của các công trình thuộc cơ quan đầu não chính quyền Sài Gòn. Đặc biệt, ông thu thập được bản đồ toàn bộ hệ thống cống ngầm của thành phố.

Để đưa bản đồ ra ngoài, ông chia tài liệu thành nhiều mảnh nhỏ, đánh dấu thứ tự rồi ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Những tài liệu quan trọng ấy được vận chuyển bằng chiếc xe mang danh nghĩa nhà thầu của Dinh Độc Lập.

Nhưng nhiệm vụ của ông không chỉ dừng ở việc thu thập thông tin.

Từ năm 1962, tổ chức yêu cầu tìm một địa điểm thuận lợi để ém quân, cất giấu vũ khí và chuẩn bị tiến công vào các cơ quan đầu não. Trần Văn Lai đã bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố trên đường Nguyễn Đình Chiểu, phường 5, quận 3.

Tại đây, ông bắt tay xây dựng hầm bí mật. Một mình ông đào hầm và phải tìm cách đưa hàng chục tấn đất đá ra ngoài mà không khiến đối phương nghi ngờ. Công việc đòi hỏi sự kiên trì, cẩn trọng và khả năng giữ bí mật tuyệt đối.

Sau khi hầm hoàn thành, ông tự lái ba chuyến ô-tô vận chuyển vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa xuống hầm, chuẩn bị phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Kho vũ khí này có ý nghĩa quan trọng đối với các trận đánh vào những mục tiêu đầu não như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, Trần Văn Lai tiếp tục được giao tìm một địa điểm khác. Ông tìm đến căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu, nay thuộc đường Huỳnh Đình Hai, phường 24, quận Bình Thạnh. Tại đây, ông xây dựng một hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy Tết Mậu Thân 1968.

Sau cuộc Tổng tiến công, hoạt động của lực lượng biệt động dần bị đối phương phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt ông và treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ người mang tên Mai Hồng Quế. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu.

Theo lệnh của tổ chức, ông phải lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Những căn hầm năm xưa giờ đã trở thành một phần của lịch sử. Nhưng câu chuyện về người đã âm thầm xây dựng chúng vẫn nhắc nhớ về sự gan dạ, mưu trí và tinh thần hy sinh của những chiến sĩ biệt động Sài Gòn.