Huyền thoại ngọn đèn vỏ đạn dưới lòng địa đạo Củ Chi

Vùng đất Củ Chi (TP. Hồ Chí Minh) bước vào những năm 1968 - 1970 với tên gọi lịch sử "Vùng đất thép". Địch triển khai các chiến dịch càn quét quy mô lớn, dùng xe hủi cày xới mặt đất, rải chất độc hóa học dioxin làm xơ xác từng vạt dừa nước và bơm khí độc xuống các đường ngầm. Giữa vòng vằn đạn pháo ấy, Đội nữ du kích xã An Nhơn Tây vẫn bám trụ kiên cường dưới lòng địa đạo Củ Chi, biến lòng đất thành pháo đài đánh giặc.

Cựu nữ du kích Nguyễn Thị Muôn (tên thường gọi là Út Muôn) nhớ lại ký ức về những ngày tháng sống, chiến đấu và sinh hoạt trong lòng đất tối om. Địa đạo Củ Chi chật hẹp, cao không quá 1 mét, rộng chỉ vừa một người bò. Không khí dưới hầm ngột ngạt, thiếu oxy nghiêm trọng, độ ẩm cao khiến các vết thương vì mảnh pháo của chị em luôn lở loét, đau đớn.

Thiếu thốn đủ thứ, từ thức ăn, nước uống đến ánh sáng, các cô gái du kích tuổi 16, 17 đã sáng tạo ra cách chế tạo đèn chiếu sáng độc đáo: Dùng những chiếc vỏ đạn pháo 20mm của địch nhặt được trên mặt đất, đổ dầu hỏa hoặc mỡ động vật vào bên trong, rồi luồn một sợi chỉ dù bện chặt làm bấc đèn. Ngọn đèn vỏ đạn nhỏ bằng ngón tay tỏa ra ánh sáng vàng ấm áp, tuy mỏng manh nhưng trở thành nguồn sống dạt dào dưới lòng đất tối.

Dưới ánh đèn vỏ đạn mờ ảo sau những giờ đẩy lùi trận càn của địch, chị em nữ du kích lại quây quần bên nhau khâu lại những chiếc áo sần gấu, vá lại từng chiếc khăn ghen rách vì gai bẩy. Chị Đội trưởng tên Út Tám – người con gái có nụ cười rất duyên – thường vừa tỉ mẩn đưa từng mũi kim vá áo cho lính trẻ vừa vui vẻ hứa: "Đất nước mình thống nhất, chị sẽ may cho mỗi đứa một chiếc áo dài màu đỏ thật đẹp để cùng nhau đi hội Tết phố Sài Gòn!".

Trận càn quy mô lớn mùa khô năm 1969 dội xuống An Nhơn Tây. Địch phát hiện ra một cửa hầm địa đạo và dùng bom xăng đốt cháy. Chị Út Tám cùng tiểu đội du kích đã mưu trí ôm mìn tự chế bò lên mặt đất, tập kích bất ngờ vào sườn đội hình xe tăng địch để giải nguy cho đồng đội bên dưới. Trận đánh thắng lợi, xe tăng địch bị bẻ gãy đợt tấn công, nhưng chị Út Tám đã vĩnh viễn nằm lại giữa đồng đồng Củ Chi khi lời hứa may áo dài đỏ vẫn còn dang dở.

Cựu nữ du kích Út Muôn nghẹn ngào tâm sự: "Mấy mươi năm đã trôi qua, Củ Chi nay đã xanh tươi màu lá mới. Nhưng mỗi lần nhìn lại chiếc vỏ đạn pháo cũ, tôi lại nhớ về ánh đèn vỏ đạn lập lòe dưới lòng hầm tối năm xưa. Ánh sáng nhỏ bé ấy đã soi rõ những gương mặt kiên trung, bất khuất của các nữ du kích Đất Thép – những người đã dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc."