Huyền thoại những "ngựa sắt" Điện Biên

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi bộ chỉ huy quân đội Pháp đinh ninh rằng địa hình hiểm trở, đèo dốc của vùng Tây Bắc sẽ cắt đứt mọi nguồn tiếp tế của quân đội Việt Nam, thì một "binh đoàn" đặc biệt đã xuất hiện. Đó là binh đoàn của hơn 2 vạn chiếc xe đạp thồ cùng những người dân công hỏa tuyến chân trần, chí thép.

Ban đầu, một chiếc xe đạp thông thường chỉ có năng suất chở từ 50kg đến 100kg. Nhưng để phục vụ cho một chiến dịch dài ngày với lượng nhu yếu phẩm khổng lồ, những người dân công đã có những sáng kiến cải tiến độc đáo:

• Gia cố khung bệ: Xe được buộc thêm những thanh tre già, gỗ chắc dọc theo khung xe để tăng độ chịu lực.

• Làm "tay ngai": Người ta hàn hoặc buộc thêm một đoạn tre dài vào ghi-đông để dễ điều khiển hướng đi, gọi là "tay ngai" – cái tên kiêu hãnh như ngai vàng của một vị vua.

• Cải tiến phanh và bánh: Đùi xe được nối dài bằng một thanh tre để làm tay phanh, giúp giữ xe khi xuống dốc. Vành, săm, lốp đều được quấn thêm vải thô, quần áo cũ hoặc lốp hỏng để tăng độ bền trên đường đá hộc.

Nhờ những cải tiến thô sơ ấy, sức chở của xe tăng lên gấp nhiều lần, trung bình đạt 200kg đến 300kg. Lịch sử đã ghi nhận những kỷ lục phi thường như "kiện tướng xe thồ" Ma Văn Thắng (Phú Thọ) chở tới 325kg/chuyến, hay ông Cao Văn Tỵ (Thanh Hóa) đạt 320kg.

Năng suất của một chiếc xe đạp thồ bằng 10 người gánh bộ, lại giúp tiết kiệm tới 10 lần lượng gạo ăn dọc đường của người chuyên chở. Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng khẳng định xe thồ chính là "ngôi vua vận tải" của chiến dịch.

Hàng vạn chiếc xe chia thành từng trung đội 30-40 xe, lặng lẽ nối đuôi nhau xuyên qua đêm tối, sương mù, vượt qua những con dốc dựng đứng của đèo Pha Đín, suối Rút. Khi lên dốc cao, phải ba bốn người rướn người đẩy giúp một xe. Khi xuống dốc dốc thẳm, người ta phải dùng dây ghìm đuôi xe hoặc chèn thêm cả những chiếc dép cao su vào bánh để giảm tốc.

Họ đi trong mưa bom bão đạn, chăm chút cho chiếc xe như một phần cơ thể mình, sẵn sàng nhường tấm nilon che mưa của bản thân để bọc cho những bao gạo, hòm đạn trên xe khỏi ướt.

Tổng cộng, "binh đoàn xe đạp thồ" đã vận chuyển hơn 20.000 tấn vật chất, góp phần trực tiếp làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động địa cầu vào ngày 7/5/1954.

Chiếc xe đạp thồ năm ấy không đơn thuần là một phương tiện vận chuyển. Nó là biểu tượng cho trí tuệ độc đáo, tinh thần đoàn kết và ý chí quyết tâm giành độc lập của một dân tộc. Đúng như cựu đại tá không quân Pháp Jules Roy từng thừa nhận: Xe đạp thồ Việt Nam là một điều đặc biệt chưa từng có trong lịch sử chiến tranh, một thứ vũ khí đã đánh bại kế hoạch Nava của nước Pháp.