“Huyền thoại phá bom trên đảo Cồn Cỏ”

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, đảo Cồn Cỏ là một vị trí tiền tiêu đặc biệt quan trọng ở phía Bắc Quảng Trị. Nằm giữa biển Đông, đảo vừa là điểm quan sát, cảnh giới, vừa có vị trí quan trọng trong thế trận bảo vệ vùng ven biển và chi viện cho chiến trường Trị - Thiên. Vì vậy, Cồn Cỏ trở thành một trong những mục tiêu bị không quân và hải quân Mỹ đánh phá dữ dội. Trong hoàn cảnh ấy, người chiến sĩ công binh Cao Văn Khang đã trở thành một trong những tấm gương tiêu biểu về lòng dũng cảm và khả năng xử lý bom, đạn trên đảo.

Cao Văn Khang sinh năm 1944, quê xã Hoằng Khánh, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa; nhập ngũ tháng 4-1963. Khi được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ông là Trung đội phó công binh đảo Cồn Cỏ, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Trước khi nhập ngũ, ông từng là học sinh giỏi và một thanh niên tích cực trong lao động sản xuất. Vào quân đội, ông nhanh chóng trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu, đặc biệt là nhiệm vụ xử lý bom Mỹ trên đảo.

Cồn Cỏ – trận địa giữa biển

Từ năm 1965, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, Quân khu 4 trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt. Ngày 7-2-1965, những quả bom bi đầu tiên được Mỹ sử dụng tại khu vực Quân khu 4. Đối với bộ đội công binh, bom bi và bom nổ chậm đặt ra một vấn đề đặc biệt nguy hiểm: bom không nổ ngay sau khi rơi có thể trở thành những “quả bom chờ”, đe dọa bộ đội và nhân dân trong thời gian dài.

Trong điều kiện đó, Cao Văn Khang đã chủ động nghiên cứu cách tháo gỡ bom bi, mặc dù trước đó ông mới chỉ được học lý thuyết về một số loại bom cũ. Sau khi tìm hiểu đặc điểm cấu tạo và cơ chế hoạt động, ông tháo gỡ thành công loại bom này rồi phổ biến kinh nghiệm cho đồng đội.

Đặc biệt, ông là người trực tiếp đào và tháo gỡ thành công quả bom nổ chậm đầu tiên bị ném xuống đảo Cồn Cỏ. Đây là công việc đòi hỏi sự bình tĩnh và chính xác cao độ, bởi chỉ một sơ suất nhỏ trong quá trình tiếp cận hoặc xử lý cũng có thể gây thương vong.

16 tháng giữa bom đạn

Cao Văn Khang phụ trách một tổ công binh chỉ gồm 3 người. Trong vòng 16 tháng, tổ của ông đã tháo gỡ 715 quả bom và bom nổ chậm, trong đó có 50 quả bom tạ, thu hồi hàng tấn thuốc nổ phục vụ cho đơn vị. Đây là khối lượng công việc đặc biệt lớn trong điều kiện đảo thường xuyên bị máy bay và tàu chiến Mỹ đánh phá.

Điều đáng chú ý là việc phá bom không được thực hiện trong một khu vực an toàn. Mỗi lần địch đánh phá, Cao Văn Khang phải tổ chức quan sát, xác định vị trí bom rơi, đánh dấu những quả chưa nổ, sau đó cùng đồng đội tiếp cận và xử lý.

Có những lúc công việc đang diễn ra thì máy bay Mỹ tiếp tục xuất hiện. Bom mới được ném xuống kích nổ cả những quả bom cũ. Trong hoàn cảnh ấy, người lính công binh phải đối mặt với nguy cơ bị thương hoặc hy sinh bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, Cao Văn Khang vẫn kiên trì bám nhiệm vụ, bởi nếu không xử lý bom, chúng có thể tiếp tục đe dọa trận địa và hoạt động của bộ đội trên đảo.

Chiến công thầm lặng nhưng có ý nghĩa chiến đấu trực tiếp

Nếu những trận địa pháo trên Cồn Cỏ trực tiếp đánh trả máy bay, tàu chiến đối phương, thì công việc của tổ công binh Cao Văn Khang góp phần bảo đảm sự an toàn và khả năng chiến đấu của toàn đảo.

Về mặt quân sự, xử lý bom chưa nổ là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Một quả bom còn nằm dưới mặt đất có thể gây thương vong, phá hủy công trình hoặc làm gián đoạn hoạt động của đơn vị. Đặc biệt, bom nổ chậm còn có khả năng phát nổ sau một khoảng thời gian, khiến việc tiếp cận càng nguy hiểm.

Vì vậy, thành tích 715 quả bom được tháo gỡ trong 16 tháng không chỉ phản ánh lòng dũng cảm của Cao Văn Khang và đồng đội mà còn cho thấy trình độ tổ chức, kinh nghiệm thực tiễn và tinh thần sáng tạo của bộ đội công binh trong chiến tranh.

Người Anh hùng giữa biển khơi

Điều đáng trân trọng ở Cao Văn Khang là ông không phải người tìm kiếm những nhiệm vụ dễ dàng. Ngược lại, ông thường xuyên nhận những công việc nguy hiểm nhất – tiếp cận bom, nghiên cứu cấu tạo, tháo gỡ và xử lý bom ngay trên một hòn đảo thường xuyên bị đánh phá.

Từ thực tiễn chiến đấu, ông đã biến những kiến thức được học thành kinh nghiệm thực tế, rồi phổ biến cho đồng đội. Đây chính là sự kết hợp giữa lòng dũng cảm và trí tuệ, một đặc điểm quan trọng của người lính công binh.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, Cao Văn Khang được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi của ông gắn với một nhiệm vụ đặc biệt của những năm tháng chiến tranh: phá bom để giữ đảo, giữ trận địa và bảo đảm cuộc sống, chiến đấu của bộ đội trên Cồn Cỏ.

Lời kết – “những người lính đi trước sự sống”

Câu chuyện thời hoa lửa của Anh hùng Cao Văn Khang không gắn với một trận đánh quy mô lớn hay một chiến dịch nổi tiếng bằng tên gọi. Chiến công của ông nằm trong cuộc chiến đấu liên tục bảo vệ đảo Cồn Cỏ trong những năm chiến tranh phá hoại miền Bắc, nơi mỗi quả bom chưa nổ đều có thể trở thành một mối nguy hiểm chết người.

Trong 16 tháng, cùng một tổ công binh chỉ ba người, ông đã tháo gỡ 715 quả bom và bom nổ chậm, trong đó có 50 quả bom tạ. Những con số ấy cho thấy quy mô của sự nguy hiểm mà người chiến sĩ phải đối mặt mỗi ngày.

Nhìn từ góc độ lịch sử quân sự, Cao Văn Khang là hình ảnh tiêu biểu cho lực lượng công binh trong chiến tranh: không trực tiếp tạo ra tiếng nổ của chiến thắng, nhưng nhiều khi chính họ phải đứng rất gần những tiếng nổ chết người để bảo vệ đồng đội và duy trì sức chiến đấu của đơn vị.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Cồn Cỏ hôm nay đã trở thành một địa danh hòa bình. Nhưng câu chuyện về người chiến sĩ công binh Cao Văn Khang vẫn nhắc nhở các thế hệ sau rằng: có những chiến công được làm nên không phải bằng việc tiến lên trước họng súng, mà bằng sự bình tĩnh bước tới nơi nguy hiểm nhất – nơi một quả bom chưa nổ có thể cướp đi mạng sống bất cứ lúc nào.

Cao Văn Khang và những người lính công binh Cồn Cỏ đã dành tuổi trẻ của mình để “dọn đường cho sự sống”, góp phần giữ vững đảo tiền tiêu và thế trận chiến đấu trên vùng biển Quảng Trị. Đó chính là một câu chuyện đẹp của “thời hoa lửa” – câu chuyện về lòng quả cảm, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng.