Huyền thoại Phạm Xuân Ẩn

Huyền thoại Phạm Xuân Ẩn

Giữa Sài Gòn rực lửa những năm tháng kháng chiến, Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn (bí danh X6) đã sống một cuộc đời hai mặt phi thường. Bằng trí tuệ sắc bén, phong thái lịch thiệp và lòng yêu nước nồng nàn, ông đã lập nên những chiến công tình báo vô tiền khoáng hậu, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử của dân tộc.

Trong lịch sử chiến tranh hiện đại, Nhà lãnh đạo Liên Xô Joseph Stalin từng đưa ra một nhận định kinh điển rằng một người tình báo giỏi có sức mạnh hơn cả một binh đoàn. Sự thật ấy đã được chứng minh trọn vẹn qua cuộc đời của Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn, bí danh X6, người mà mỗi bản báo cáo tình báo gửi ra chiến khu đều khiến Bác Hồ phải thốt lên rằng đọc báo cáo mà cứ như đang ở ngay trung tâm Điện Cẩm Linh, còn Đại tướng Võ Nguyên Giáp thì đánh giá đọc mà như đang ngồi giữa Bộ Tổng Tham mưu của địch.

Phạm Xuân Ẩn sinh ngày 12 tháng 9 năm 1927 tại Biên Hòa, Đồng Nai và qua đời ngày 20 tháng 9 năm 2006 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ít ai biết rằng, vị tướng tình báo lẫy lừng sau này thời niên thiếu lại là một cậu học trò vô cùng ngỗ nghịch. Vì tính khí ngang bướng, hay quậy phá và nhiệt thành tham gia các phong tràu bãi khóa chống Pháp, ông từng bị đuổi học. Năm 1947, một biến cố đau thương đã làm thay đổi hoàn toàn hướng đi cuộc đời ông. Người bạn thân thiết từ thời thơ ấu tên Thạch, Bí thư Đảng Đoàn học sinh, sinh viên Nam Bộ, bị chỉ điểm và bị địch tra tấn dã man rồi quăng xác xuống kênh. Sự ra đi của người bạn thân khi mới 21 tuổi đã nung nấu trong lòng Phạm Xuân Ẩn sự phẫn uất tột cùng. Ông quyết định dẹp bỏ công việc tại Sở Thuế, một vị trí công chức cực kỳ hái ra tiền thời bấy giờ khi toàn Đông Dương chỉ tuyển 50 người, để xếp bút nghiên đi bộ đội trả thù cho bạn.

Thế nhưng, khi bước chân vào chiến khu, ông lại từng rất ghét nghề tình báo vì nghĩ làm tình báo giống như kẻ đi rình mò, chỉ điểm. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đã ngồi xuống giải thích cho ông hiểu về lòng yêu nước, rằng không phải cứ cầm súng mới là yêu nước. Tình báo chiến lược tuy lặng lẽ, mang nhiều tai tiếng nhưng một tin tức chính xác có thể cứu sống cả ngàn người. Sau đó, dưới sự phát hiện và dẫn dắt của đồng chí Mười Hương, ông nhận ra mình được trời phú cho những tố chất đặc biệt: bình tĩnh trong mọi tình huống, giỏi ngoại ngữ và có khả năng giao thiệp sâu rộng. Từ đây, cậu học trò ngổ ngáo năm xưa chính thức bước vào con đường trở thành một điệp viên huyền thoại.

Năm 1957, Phạm Xuân Ẩn được tổ chức đưa sang Mỹ học ngành Báo chí tại trường Orange Coast, California. Tại đây, từ một sinh viên Á Đông cô đơn, vụng về không biết khiêu vũ, ông đã nỗ lực học tập để nắm vững tư duy, cách hành văn và văn hóa của người Mỹ. Năm 1959, khi đang trong những ngày tháng tươi đẹp nhất và có nguy cơ được giữ lại Mỹ, ông nhận được bức thư mã hóa của em trai báo tin đồng chí Mười Hương bị bắt. Đứng trước ranh giới giữa một cuộc sống an toàn, lương cao tại Mỹ và nguy cơ bị bắt khi về nước, Phạm Xuân Ẩn vẫn quyết định trở về Việt Nam vì niềm tin tuyệt đối vào người thầy chỉ huy của mình.

Trở về Sài Gòn, ông tạo dựng một vỏ bọc thượng thừa: một "tay chơi quý tộc" sành sỏi về chó, chim và cá. Ông sở hữu chú chó Becgie đắt giá đẳng cấp nhất Sài Gòn, con chó vốn thuộc về một tư sản Pháp, được Tướng Nguyễn Cao Kỳ "nhắm" tới nhưng cuối cùng lại rơi vào tay ông Ẩn nhờ sự mưu trí. Chú chó không chỉ giúp ông khẳng định vị thế trong giới thượng lưu mà còn là lớp bảo vệ an toàn giúp ông nhận biết cảnh sát khám xét từ xa để yên tâm chụp tài liệu mật ban đêm. Ông xuất hiện thường xuyên tại quán cà phê Givral trên đường Đồng Khởi, nơi hội tụ của các ký giả, tướng lĩnh và trùm tình báo. Dù quán bị Phủ đặc ủy Trung ương Tình báo cài máy ghi âm ngầm, ông Ẩn vẫn thản nhiên đến đây chém gió, dùng tiếng cười đùa át đi các cuộc trò chuyện quan trọng của đồng đội.

Ông không bao giờ đi ăn cắp tài liệu vì coi đó là miếng phô mai trên bẫy chuột. Nguồn tin của ông đến từ trí tuệ phân tích sắc bén và khả năng duy trì mối quan hệ nồng ấm với mọi tầng lớp, từ dân xì ke, xích lô, gái làng chơi cho đến các nhân vật chóp bu như Bác sĩ Trần Kim Tuyến, Tướng Đỗ Cao Trí, Tướng Nguyễn Cao Kỳ hay các trùm CIA như Edward Lansdale. Mọi thông tin thu thập được đều nhờ sự che chở của nhân dân và tinh thần sống thật, làm việc nghiêm túc với nghề báo của ông.

Để đưa những bản báo cáo chiến lược ra chiến khu Củ Chi hay Bến Cát, một hệ thống giao liên đơn tuyến vô cùng tinh vi đã được vận hành. Người trực tiếp liên lạc với Phạm Xuân Ẩn trong suốt 15 năm ròng rã là bà Nguyễn Thị Ba, bí danh B3, một người phụ nữ nông dân Nam Bộ thật thà, thậm chí không biết chữ và không biết nhà ông Ẩn ở đâu. Mối duyên giữa một "tay chơi" Sài Gòn và người phụ nữ nông dân chân phương đã viết nên những trang sử kỳ diệu. Họ dàn dựng kịch bản va chạm xe hơi để hợp thức hóa việc gặp nhau. Các cuộn phim chụp tài liệu được giấu tỉ mỉ bên trong những đòn nem chả, lồng đèn; thông điệp viết bằng nước trà trên giấy vàng khi nhận được phải bôi i-ốt mới hiện chữ được trao tay vô cùng tự nhiên. Ngoài ra, ông còn dùng phương pháp hộp thư chết: dắt chó Becgie đi dạo, giả vờ làm rơi bao thuốc lá chứa tài liệu vào gốc cây hoặc ngôi mộ cổ để giao liên đến thu gom.

Trong suốt 15 năm hoạt động, Phạm Xuân Ẩn luôn sống trong cảnh cá nằm trên thớt và sẵn sàng mang theo viên thuốc độc trong ve áo. Vợ ông, bà Thu Nhàn, dù sau khi cưới 6 tháng mới biết chồng làm tình báo, đã lặng lẽ làm công tác cảnh giới và cùng ông thức đêm chụp tài liệu. Đã có biết bao lần nguy hiểm cận kề, như vụ rò rỉ tài liệu chống nổi dậy năm 1962 do Tướng McGarr soạn thảo bị cơ quan ta đem in phổ biến rộng rãi. CIA nghi ngờ có gián điệp, nhưng may mắn là phía Mỹ lại kết luận đây là tài liệu do Việt Cộng bịa đặt để chia rẽ nội bộ, giúp ông Ẩn thoát hiểm trong gang tấc. Hay sự cố một đêm nọ, con gái nhỏ vô tình thấy ông viết tài liệu bằng mực chìm. Sáng hôm sau nghe con kể lại với anh trai, ông Ẩn sợ xanh mắt mèo. Ngay tối đó, ông phải bật ngọn đèn sáng trước mặt, cho con nhìn vào tờ giấy viết mực thường để giải thích rằng do mắt con bị chói nên tưởng chữ biến mất, từ đó dập tắt sự tò mò của trẻ nhỏ.

Nhờ am hiểu tư duy người Mỹ và sự tin tưởng tuyệt đối từ Bác sĩ Trần Kim Tuyến lẫn giới cố vấn Lầu Năm Góc, Phạm Xuân Ẩn đã gửi về Trung ương những tài liệu và phân tích mang tính bước ngoặt. Năm 1962, ông gửi về chiến khu 24 cuộn phim chụp toàn bộ kế hoạch Staley-Taylor và tài liệu kỹ - chiến thuật chống nổi dậy. Nhờ tài liệu này, quân ta thấu hiểu điểm yếu của chiến thuật Trực thăng vận và Thiết xa vận. Bộ đội ta đã tích cực tập bắn đón máy bay, đào hố sâu và áp sát ném lựu đạn vào nắp xe bọc thép, làm nên chiến thắng Ấp Bắc lừng lẫy ngày 2 tháng 1 năm 1963. Chiến công này lớn đến mức ông Ẩn và chỉ huy trận đánh là ông Bảy Đen là hai người duy nhất được thưởng Huân chương Chiến công.

Sau khi chế độ Ngô Đình Diệm bị lật đổ ngày 1 tháng 11 năm 1963, lãnh đạo ta nhận định Mỹ sẽ rút quân. Tuy nhiên, bằng việc quan sát và phân tích thông tin từ cuộc trò chuyện với người thư ký của Đại sứ Nolting tại một quán ăn, khi người này buột miệng nói tuần sau về nước, ông Ẩn khẳng định Mỹ sẽ thay Đại sứ và chuẩn bị đưa quân chủ lực sang. Nhận định này giúp Bộ Chính trị chuyển hướng chiến lược kịp thời. Sau Tết Mậu Thân 1968, trong khi đối phương tự náo động về chiến thắng quân sự, ông Ẩn đã phân tích chính xác cho lãnh đạo ta rằng về quân sự Mỹ có thể áp đảo, nhưng về tâm lý và chính trị Mỹ đã thất bại hoàn toàn. Làn sóng phản chiến tại Mỹ tăng cao do hình ảnh Tướng Nguyễn Ngọc Loan bắn tù binh trên đường phố đã buộc Mỹ phải xuống leo thang chiến tranh và ngồi vào bàn đàm phán.

Bên cạnh trí tuệ kiệt xuất, Phạm Xuân Ẩn còn khiến mọi người nể phục bởi nhân cách sống trọng nghĩa khinh tài. Ông chơi thân với bạn bè bằng sự chân thành, tuyệt đối không bao giờ khai báo nguồn tin để bảo vệ an toàn cho họ. Năm 1970, khi nhà báo Mỹ Bob Anson bị lực lượng cách mạng bắt giữ tại Campuchia và có nguy cơ bị thủ tiêu, ông Ẩn nhìn thấy người vợ và hai con nhỏ của Anson đến khóc lóc đã không kìm được lòng. Bất chấp nguy cơ lộ thân phận khi tác động với lực lượng Bắc Việt, ông đã viết thư can thiệp giải cứu Bob Anson. Mãi 18 năm sau, Bob Anson mới bàng hoàng biết người cứu sống mình chính là điệp viên X6.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi Sài Gòn giải phóng, ông không chỉ hoàn thành nhiệm vụ mà còn lái xe đưa Bác sĩ Trần Kim Tuyến, người trùm mật vụ phía bên kia chiến tuyến nhưng từng giúp đỡ ông, ra bến đỗ trực thăng để di tản an toàn, trọn vẹn nghĩa tình của một con người. Sau chiến tranh, khi sự thật về thân phận điệp viên hoàn hảo được công bố, ông không nhận về sự thù hận mà nhận được sự kính trọng sâu sắc từ giới chức và báo chí Mỹ. Đại sứ Mỹ Ellsworth Bunker hay Đại sứ Michael Marine trước khi rời Việt Nam đều tìm đến chào ông. Cuộc đời ông trở thành biểu tượng cho sự thông thái, lòng nhân ái và là cầu nối tự nhiên cho tiến trình hòa giải Việt - Mỹ.

Ngày 20 tháng 9 năm 2006, Phạm Xuân Ẩn trút hơi thở cuối cùng tại Bệnh viện Quân y 175. Trong đám tang của ông, đại diện Dự án Việt Nam tại Đại học Harvard đã gửi vòng hoa với dòng chữ kính tiếc người thầy yêu quý Phạm Xuân Ẩn, anh sẽ nhớ mãi sự thông thái và tình hữu nghị của thầy. Người đồng chí, người chỉ huy thân thiết là Đại tá Tư Cang đã ngấn lệ đọc bài thơ tiễn biệt đầy xúc động:

"Đời người tình báo thế là xong,
Tình dân nghĩa Đảng nợ non sông.
Làm trai trong suốt thời loạn lạc,
Anh thật xứng danh một anh hùng..."

Từ cậu học trò Biên Hòa ngổ ngáo năm xưa trở thành vị tướng tình báo huyền thoại, Phạm Xuân Ẩn đã sống một cuộc đời hai mặt phi thường nhưng trọn vẹn nghĩa tình. Ông không chỉ là tượng đài bất tử của ngành tình báo quốc phòng Việt Nam, mà còn là minh chứng sống động cho trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng hòa bình của cả một dân tộc.