HUYỀN THOẠI PHẠM XUÂN ẨN: NGƯỜI NGHỆ SĨ GIỮA HAI THẾ GIỚI
Là câu chuyện lịch sử về Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Phạm Xuân Ẩn (bí danh X6, Hai Trung).
1. Mở đầu: "Điệp viên hoàn hảo" trong lòng địch
Trong lịch sử tình báo thế giới, hiếm có điệp viên nào duy trì được một vỏ bọc công khai, rực rỡ và kéo dài suốt hai mươi năm ngay tại trung tâm đầu não của đối phương như Phạm Xuân Ẩn. Được báo chí Mỹ mệnh danh là "Điệp viên hoàn hảo" (The Perfect Spy), ông vừa là một sĩ quan tình báo kiệt xuất của Quân đội Nhân dân Việt Nam, vừa là một nhà báo chính trị xuất sắc được đồng nghiệp Mỹ và quan chức Sài Gòn đặc biệt nể trọng.
2. Vỏ bọc Quý tộc và Nghệ thuật ứng xử
Du học Mỹ & Nghiệp vụ báo chí: Năm 1957, nhận chỉ thị của tổ chức, ông sang Mỹ học ngành báo chí tại California. Việc nắm vững văn hóa và lối tư duy của người Mỹ giúp ông sau này trở thành phóng viên chính thức cho các hãng tin danh tiếng như Reuters, Time, New York Herald Tribune.
Hình ảnh "Tay chơi Quý tộc": Để bảo vệ vỏ bọc và che mắt lực lượng an ninh/CIA, ông xây dựng hình ảnh một tay chơi quý tộc am hiểu sâu sắc về chim cảnh, cá cảnh và đặc biệt là chó Becgie thuần chủng. Vỏ bọc này cho phép ông:
Có cớ hợp lý để thỉnh thoảng vắng mặt vài ngày (xuống căn cứ Củ Chi) dưới lý do "đi săn chim, cá".
Nuôi chó Becgie tinh khôn làm canh gác đêm khi ông chụp/chép tài liệu mật tại nhà.
Mở rộng mạng lưới quan hệ với giới tướng lĩnh cao cấp Sài Gòn (như tướng Đỗ Cao Trí) thông qua sở thích nuôi chó.
3. Tư duy tình báo "Không cần đánh cắp"
Khác với hình ảnh điệp viên thường thấy trên phim ảnh vốn phải lén lút đột nhập hay chụp trộm, Phạm Xuân Ẩn hiếm khi phải "ăn trộm" tài liệu. Bằng trí tuệ sắc bén, khả năng phân tích thời cuộc thượng thừa và phong thái tin cậy, chính các tướng lĩnh Mỹ và quan chức Sài Gòn lại chủ động mang các hồ sơ, chiến lược mật đến nhờ ông đọc và phân tích.
Nhận xét của Đại tướng Võ Nguyên Giáp: "Đọc báo cáo của Phạm Xuân Ẩn mà cứ như đang ở ngay trong Bộ Tổng Tham mưu của địch."
Nhận xét của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Bác Hồ sau khi đọc các bản báo cáo của X6 cũng từng khen ngợi rằng đọc báo cáo mà cảm giác như đang có mặt ở ngay trung tâm chỉ huy đối phương.
4. Bản lĩnh và Tình nghĩa giữa thời chiến
Giải cứu phóng viên Robert Anson (1970): Khi nhà báo trẻ người Mỹ Robert Anson bị lực lượng cách mạng bắt giữ tại Campuchia, nhìn thấy người vợ và hai con nhỏ của Anson cầu cứu, ông Ẩn vì tinh thần trọng nghĩa đã chấp nhận mạo hiểm cả tính mạng và vỏ bọc tình báo để viết thư tác động giải cứu. Mãi 18 năm sau chiến tranh, Anson mới biết người cứu mạng mình chính là Phạm Xuân Ẩn.
Sự cẩn trọng tuyệt đối: Ông luôn tuân thủ nguyên tắc an toàn nghiêm ngặt, từ chối nhận những món quà gây nghi vấn như cành mai rừng (chỉ có ở vùng giải phóng) hay chiếc máy ảnh chiến lợi phẩm đắt tiền để bảo vệ an toàn cho hệ thống giao liên.
5. Ngày chiến thắng và Di sản để lại
Sau ngày 30/4/1975, khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, thân phận thật của Phạm Xuân Ẩn mới chính thức được công khai, gây rúng động giới báo chí và chính giới Hoa Kỳ. Dù sống giữa hai tuyến đầu đối lập, ông vẫn giữ trọn vẹn sự trung trung thành với Tổ quốc, đồng thời vẹn toàn tình nghĩa với bạn bè ở phía bên kia chiến tuyến.
Nhà sử học Mỹ Larry Berman nhận định: Phạm Xuân Ẩn không chỉ là một nhà tình báo đại tài mà còn là một cầu nối tinh thần, góp phần thúc đẩy sự hòa giải và hiểu biết lẫn nhau giữa hai dân tộc Việt – Mỹ sau chiến tranh.
