HUYỀN THOẠI SAU CÁNH CỬA THỜI GIAN - Cuộc đời Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghĩa -

Trong dòng chảy của thời gian, có những con người không cần ghi tên vào sử sách vẫn trở thành biểu tượng trong ký ức của nhiều thế hệ. Họ sống lặng lẽ, nhưng những gì họ trải qua lại khắc sâu vào lịch sử bằng chính cuộc đời mình. Đứng trước cuộc đời của Bà Nguyễn Thị Nghĩa, tôi không khỏi lặng đi trước những mất mát quá lớn mà bà đã trải qua. Những nỗi đau ấy không chỉ thuộc về riêng bà, mà còn phản chiếu cả một giai đoạn lịch sử đầy khốc liệt của dân tộc.

Bà sinh năm 1921 (Tân Dậu), tại vùng cát mặn Bình Hải, Thăng Bình. Năm 20 tuổi, Bà kết duyên cùng Ông Trần Xuân An – người chiến sĩ mang trong mình lý tưởng cứu quốc cao đẹp. Hạnh phúc lứa đôi chưa kịp tày gang, giông bão đã ập đến như định mệnh. Chín năm ròng rã Ông đi kháng chiến, Bà một mình làm điểm tựa, tảo tần sớm hôm nuôi con. Năm 1955, quân thù bắt Ông, tra tấn đến thân xác rách nát rồi đày ra Côn Đảo biệt giam suốt 9 năm trời. Chín năm ấy, Bà sống trong cảnh "vợ xa chồng, con lìa cha", một mình đối mặt với đòn roi kìm kẹp, giữ lòng son sắt trong cảnh "chim lồng cá chậu", tin tưởng tuyệt đối vào ánh sáng của Đảng.

Đỉnh điểm của tấn bi kịch là mùa xuân năm 1969 – cái năm mà bầu trời như sụp đổ dưới chân Bà. Chỉ trong một vòng quay của thời gian bà nhận tin chồng hy sinh trên căn cứ, con trai đầu tử trận trên chiến trường, đứa con nhỏ du kích cũng ngã xuống sau trận chống càn và cả cha chồng cũng bị quân thù sát hại. Một năm – bốn cuộc đại tang, mất mát lớn dồn xuống một đời người – nỗi đau gần như không thể gọi tên. Có giọt lệ nào khô cạn bằng thế? Bà không gục ngã, Bà nén tất cả đau thương vào đáy lòng, đêm đêm dưới hầm bí mật, Bà lặng lẽ tiếp tế, nuôi giấu bộ đội ngay dưới gót giày quân thù, biến căn nhà nhỏ thành nơi che chở cho cán bộ cách mạng.

Ngày 3/4/1975, khi non sông nối liền một dải, giữa tiếng hò reo khải hoàn của vạn người đón chồng con trở về, người ta thấy Bà lặng lẽ đứng bên thềm, đôi mắt mờ đục ngắm nhìn những di ảnh và tờ báo tử ngả màu. Bà mừng cái vui chung của dân tộc, nhưng đau xé lòng cái tủi riêng của người ở lại. Ông và các Anh đã hóa thân vào mây trời, để lại mình Bà với khoảng trống mênh mông không gì bù đắp được.

Năm 1979, giữa cơn thắt ngặt của mưu sinh, Bà gồng gánh những đứa con thơ còn lại ngược ngàn lên Trà My khai hoang. Giữa đại ngàn hương quế xa lạ, một lần nữa người phụ nữ ấy lại tảo tần mua gánh bán bưng, chắt chiu từng hạt lúa, nhành quế để nuôi con khôn lớn. Danh hiệu "Mẹ Việt Nam Anh hùng" trao tặng năm 1995 như một cái cúi đầu tri ân của lịch sử dành cho Bà. Sự phụng dưỡng của Nhà nước hôm nay là liều thuốc chữa lành cho quãng đời bách niên giai lão của Bà.

Soi mình vào cuộc đời vĩ đại của Bà Nghĩa, chúng em chợt hiểu rằng: Hòa bình hôm nay mang hình hài của những vết sẹo, mang vị mặn của nước mắt và sự hy sinh "vô tiền khoáng hậu" của những người Mẹ. Xin kính cẩn nghiêng mình trước Bà – Người phụ nữ đã viết nên huyền thoại từ nỗi đau hóa thạch!