HUYỀN THOẠI TÌNH BÁO ÔNG BA QUỐC (ĐẶNG TRẦN ĐỨC)
NGƯỜI THIÊN LÝ NHÃN TRONG PHỦ ĐẶC ỦY
1. Mở đầu: Vỏ bọc đỉnh cao trong sào huyệt đối phương
Trong lịch sử tình báo chiến tranh Việt Nam, Thiếu tướng Đặng Trần Đức (sinh năm 1922 tại Thanh Trì, Hà Nội) là nhân vật chui sâu và giữ vị trí quyền lực bậc nhất trong bộ máy mật vụ của đối phương. Với bí danh Ba Quốc hay Nguyễn Văn Minh, ông từng bước leo lên chức Trưởng phòng An ninh nội bộ – Phủ Đặc ủy Trung ương Tình báo Sài Gòn — cơ quan tình báo sừng sỏ nhất của chính quyền Sài Gòn do Mỹ cố vấn.
Ở vị trí này, ông trực tiếp nắm giữ hồ sơ của cán bộ, quan chức, nắm bắt các kế hoạch điều tra an ninh, càn quét và cài cắm người của địch vào lực lượng cách mạng.
2. Mắt thần nhận diện đồng chí giữa lòng địch
Mặc dù nguyên tắc tối thượng của ngành tình báo là "cách bức tuyệt đối" (không tiếp xúc, không nhận quen biết để bảo đảm an toàn), bằng tư duy phân tích nhạy bén, ông Ba Quốc đã từng nhận diện được hai nhà tình báo kiệt xuất khác của ta:
Nhà tình báo Phạm Ngọc Thảo:
Ông Ba Quốc quan sát thấy Phạm Ngọc Thảo dù là Tỉnh trưởng Kiến Hòa, được gia đình Ngô Đình Diệm đặc biệt tin dùng, nhưng tại nhà riêng lại lập bàn thờ tổ tiên (điều đại kỵ đối với chính quyền Công giáo Sài Gòn thời đó).
Quan trọng hơn, ông phát hiện các cơ sở cách mạng ở vùng do ông Thảo phụ trách chưa từng bị vỡ, phong trào Đồng Khởi cũng khởi phát từ địa bàn này. Khi ông Thảo làm đảo chính khiến bộ máy Sài Gòn hỗn loạn mà không phe phái nào hưởng lợi ngoài cách mạng, ông Ba Quốc đã khẳng định ông Thảo chính là người của ta.
Nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn (Hai Trung):
Khoảng năm 1964–1965, Phủ Đặc ủy giao ông Ba Quốc điều tra phóng viên Phạm Xuân Ẩn vì nghi ngờ ông Ẩn có tin tức quá sâu về cộng sản.
Khi cử nhóm ngoại tuyến theo dõi, ông Ba Quốc phát hiện sáng Chủ nhật nào ông Ẩn cũng ra chợ chim/chợ chó Bến Thành và có một hộp thư mật tại đây.
Ngay khi ông Ba Quốc đánh điện báo ra Hà Nội, bộ chỉ huy đã phản hồi khẩn cấp: "Chấm dứt theo dõi, không tiếp xúc, tránh xa ông Ẩn". Lúc này, ông Ba Quốc chính thức biết Phạm Xuân Ẩn chính là đồng chí của mình.
3. Triết lý sống và Phẩm giá của người chiến sĩ tình báo
Ở vị trí Trưởng phòng An ninh Phủ Đặc ủy, ông Ba Quốc hoàn toàn có thể sống giàu sang, hưởng thụ vinh hoa phú quý. Thế nhưng, ông lại duy trì một lối sống thanh bạch, giản dị, gần như khắc khổ như một cha cố.
Chính lối sống này từng làm nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn nghi ngờ khi hai người tiếp xúc. Khi được hỏi liệu lối sống quá trong sạch giữa chốn phồn hoa đồi bại có phải là "sơ hở" khiến địch chú ý hay không, ông Ba Quốc đã đưa ra câu trả lời mang tầm triết lý:
"Lối sống trong sạch có thể làm mình bị lộ, nhưng nếu không giữ được lối sống trong sạch thì người cán bộ tình báo sẽ không giữ được lòng trung thành, dễ bị tha hóa và quay đầu phản lại tổ chức."
4. Di sản thầm lặng cho Tổ quốc
Bảo vệ căn cứ cách mạng: Nhờ những nguồn tin chiến lược do ông Ba Quốc tuồn ra chiến khu, Trung ương Cục miền Nam và Bộ Chỉ huy đã nhiều lần thoát khỏi các cuộc hành quân càn quét, bắt bớ lớn của Mỹ – Sài Gòn.
Minh oan & Bảo vệ cán bộ: Ông lái các cuộc điều tra an ninh nội bộ, tiêu hủy hồ sơ nghi vấn để bảo vệ nhiều cơ sở cách mạng và đồng chí bị địch rơi vào tầm ngắm.
Cống hiến sau năm 1975: Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục cống hiến trọn đời cho Ngành Tình báo Quân đội (Tổng cục II), trực tiếp đào tạo và truyền thụ kinh nghiệm cho thế hệ cán bộ tình báo kế cận (trong đó có cố Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh).
Thiếu tướng, Anh hùng LLVTND Đặng Trần Đức qua đời năm 2004, để lại tấm gương sáng ngời về bản lĩnh, trí tuệ và phẩm giá cao đẹp của người lính tình báo Việt Nam.
