HUYỀN THOẠI TÌNH BÁO TƯ CANG
Tư Cang (tên thật là Nguyễn Văn Trí, 1928 – 2023) là một huyền thoại của ngành Tình báo Quân đội Nhân dân Việt Nam, nổi tiếng với vai trò Cụm trưởng Cụm tình báo chiến lược H.63 – đơn vị trực tiếp quản lý và bảo vệ nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn . Ông sinh ra tại Tân Uyên, tỉnh Bình Dương trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Ông gia nhập Vệ quốc đoàn năm 1945, chiến đấu chống Pháp ở khu vực miền Đông Nam Bộ.
Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954), ông tập kết ra Bắc và được tuyển chọn, đào tạo bài bản về kỹ thuật và nghiệp vụ tình báo quân sự. Năm 1962, ông được điều động vào lại chiến trường miền Nam và đảm nhiệm vị trí Cụm trưởng Cụm tình báo H.63. Ông đóng vai trò là "chỗ dựa" sinh mạng và đường dây chuyển giao tin tức cho Phạm Xuân Ẩn (X6), Tám Thảo (A.25),... thiết lập mạng lưới giao liên gan dạ, giữ vững mạch máu thông tin từ lòng Sài Gòn ra căn cứ. Ông trực tiếp sống và hoạt động bí mật ngay trong lòng Sài Gòn dưới lớp vỏ bọc một người dân bình thường để chỉ đạo mạng lưới, nhiều lần thoát khỏi sự bủa vây gắt gao của mật vụ Mỹ - Sài Gòn.
Trong những ngày cuối của cuộc chiến, ông trực tiếp tham gia chỉ huy lực lượng tình báo chiếm giữ và bảo vệ nguyên vẹn Bộ Tổng Tham mưu quân đội Sài Gòn trước khi quân giải phóng tiến vào. Sau năm 1975, ông tiếp tục công tác trong ngành quân đội và làm Chính ủy Lữ đoàn 316 (Lữ đoàn Đặc công Tình báo). Sau khi nghỉ hưu với quân hàm Đại tá, ông dành nhiều thời gian viết hồi ký, ghi lại những câu chuyện chân thực về đồng đội và ngành tình báo. Các tác phẩm nổi tiếng của ông gồm Nước mắt ngày chiến thắng, Tình báo Sài Gòn, Mẫu Thân 68,...
Ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (2002). Ông từ trần ngày 13 tháng 10 năm 2023 tại TP. Hồ Chí Minh, hưởng thọ 95 tuổi. Tư Cang được xem là một chỉ huy tình báo mưu lược, dũng cảm và cực kỳ cẩn trọng. Ông không chỉ tài ba trong việc bảo vệ an toàn tuyệt đối cho nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn suốt nhiều năm chiến tranh mà còn là một người chỉ huy sâu sát, hết lòng vì đồng đội./.
