HUYỀN THOẠI TRÊN CABIN KHÔNG KÍNH _ VŨ TIẾN ĐỀ
Giữa lòng tuyến đường Trường Sơn rực lửa, hình ảnh Trung sĩ Vũ Tiến Đề – người tài xế gắn bó với chiếc GAZ-63 biến dạng vì bom đạn – đã trở thành biểu tượng sống động cho chí khí kiên cường và lòng yêu nước bất khuất của thế hệ "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước".
Chiếc xe GAZ-63 tơi tả và người tài xế "gan vàng óng thép"
Nằm trong lực lượng vận tải quân sự thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 102 (Cục Vận tải - Đoàn 559), Trung sĩ Vũ Tiến Đề cùng chiếc xe GAZ-63 của mình từng lăn lộn qua những "tọa độ chết" nổi tiếng khốc liệt như đèo Mụ Giạ, ngầm Ta Lê, đường 20 Quyết Thắng. Đây là những nút giao chiến lược liên tục bị không quân Mỹ rải thảm bom đạn nhằm chặn đứng nguồn tiếp tế cho chiến trường miền Nam.
Trong một trận oanh tặc dữ dội, chiếc xe GAZ-63 của anh Đề bị trúng mảnh bom: toàn bộ kính chắn gió vỡ nát, cabin bị ép móp xé toạc, hệ thống gạt mưa đứt rời, thùng xe chằng chịt vết đạn. Chiếc xe trần trụi đến mức tưởng chừng chỉ còn có thể đưa vào "nghĩa địa ô tô". Nhưng với phương châm "Xe chưa qua, nhà không tiếc; xe còn máy, lính còn lái", Trung sĩ Vũ Tiến Đề kiên quyết không bỏ xe, quyết tâm cùng đồng đội đưa hàng trăm tấn đạn dược, lương thực vào tuyến đầu.
Sáng kiến sinh ra từ gian khó
Lái một chiếc xe mất hoàn toàn hệ thống bảo vệ trên con đường núi chập chùng, bụi đỏ và đầy rủi ro là một thử thách phi thường. Để thích nghi, anh Đề cùng người phụ xe đã nghĩ ra những sáng kiến độc đáo:
Sử dụng kính phi công: Để tránh luồng gió lốc táp thẳng vào mặt, kéo theo bụi đá và côn trùng khi chạy tốc độ cao trong đêm, anh phải đeo kính bảo hộ phi công.
Gạt mưa bằng tay: Mất hệ thống tự động, một sợi dây thừng ngắn được buộc thẳng vào cần gạt mưa còn sót lại. Mỗi khi gặp những cơn mưa rừng xối xả, người phụ xe lại đều đặn kéo dây bằng tay để người lái có khoảng nhìn mỏng manh phía trước.
Vượt đêm không đèn: Nhằm tránh sự phát hiện của máy bay trinh sát C-130 Mỹ, anh phải điều khiển chiếc xe không kính, không đèn (hoặc chỉ bật đèn gầm nhỏ như đom đốm) đi theo sự hướng dẫn từ những cọc mốc sống của các nữ thanh niên xung phong.
Mặc cho cái lạnh cắt da của gió Lào hay cái nóng hừng hực từ động cơ phả ngược vào cabin mất trần, trên chiếc xe biến dạng ấy, tiếng cười tếu táo và tiếng hát của các anh vẫn âm vang khắp dãy Trường Sơn.
Nguyên mẫu đi vào lịch sử văn học
Thực tế chiến đấu phi thường của Trung sĩ Vũ Tiến Đề và các đồng đội thuộc Cục Vận tải đã vô tình lọt vào mắt quan sát của nhà thơ Phạm Tiến Duật — khi đó đang là một binh nhì công tác tại Đoàn 559. Cảm nhận trực tiếp cái giằng xóc, cái bụi bặm "tóc trắng như người già" và nụ cười ngạo nghễ của những người lính lái xe, Phạm Tiến Duật đã sáng tác tác phẩm kinh điển Bài thơ về tiểu đội xe không kính (1969):
"Không có kính không phải vì xe không có kính Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi Ung dung buồng lái ta ngồi, Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng..."
Hình ảnh Trung sĩ Vũ Tiến Đề cùng chiếc xe GAZ-63 tơi tả vượt qua mưa bom bão đạn không chỉ là một câu chuyện chiến đấu thực tế, mà đã đi vào lịch sử như một tượng đài về tinh thần lạc quan, mưu trí và ý chí sắt đá của quân đội ta trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
