HUYỀN THOẠI VỀ "HANG TÁM CÔ"

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, nếu đường mòn Hồ Chí Minh là huyết mạch của cả dân tộc, thì đường 20 Quyết Thắng chính là "yết hầu" quan trọng nhất. Và tại Km16 của con đường này, có một hang đá đã trở thành ngôi mộ chung của 8 người con đất Lam Sơn (Thanh Hóa). Câu chuyện về họ – những chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi bị nhốt trong lòng đá suốt 9 ngày đêm – đã trở thành một huyền thoại bất tử, một nỗi đau đau thắt lòng mỗi khi nhắc lại.

Đường 20 Quyết Thắng (nối Quảng Bình sang Lào) được xây dựng để phá thế độc đạo của địch trên đường Trường Sơn. Vì tính chất chiến lược, không quân Mỹ đã tập trung đánh phá khu vực này vô cùng tàn khốc. Người ta gọi đây là "con đường máu", nơi mà mỗi mét đất đều thấm đẫm mồ hôi và máu của lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP) và công binh.

Tại Km16, có một hang đá tự nhiên khá lớn, thường được các tiểu đội TNXP dùng làm nơi trú ẩn mỗi khi máy bay địch oanh tạc. Ít ai ngờ rằng, chính cái hang trú ẩn an toàn ấy lại trở thành nơi chứng kiến một trong những bi kịch thảm khốc nhất của chiến tranh.

Ngày 14/11/1972, không quân Mỹ mở một trận càn quét dữ dội dọc theo đường 20. Lúc bấy giờ, tiểu đội TNXP gồm 8 người (4 nam, 4 nữ) thuộc Đại đội 217, Ban xây dựng 67 đang làm nhiệm vụ trên mặt đường. Khi nghe tiếng máy bay B-52 gầm rú, họ nhanh chóng chạy vào hang đá bên đường để trú ẩn.

Một loạt bom dây dội xuống. Sức ép khủng khiếp của hàng tấn thuốc nổ đã làm rung chuyển cả vùng núi đá vôi. Một tảng đá khổng lồ nặng hơn 1.000 tấn từ đỉnh núi đã đổ ụp xuống, lấp kín hoàn toàn cửa hang.

Bên ngoài, đồng đội của họ bàng hoàng nhận ra: 8 người con trẻ tuổi đã bị giam lỏng trong lòng núi.

Ngay lập tức, một cuộc giải cứu quy mô lớn được triển khai. Những chiếc xe xích, xe ủi công suất lớn nhất được điều đến để kéo tảng đá. Nhưng tảng đá quá lớn, dây cáp to bằng cổ tay cứ căng lên rồi lại đứt phựt trước sự bất lực của con người. Họ dùng thuốc nổ để phá đá, nhưng lại sợ sức ép của thuốc nổ sẽ làm sập hang, giết chết những người bên trong.

Đồng đội bên ngoài áp tai vào khe đá, vẫn nghe thấy tiếng kêu cứu vọng ra: "Các anh ơi, cứu chúng em với!", "O Tần ơi, cứu em...". Tiếng kêu thảm thiết ấy xé nát tâm can những người đứng bên ngoài.

Để duy trì sự sống cho 8 người bạn, đồng đội đã nảy ra sáng kiến: Dùng ống tre (ống bương) xuyên qua một khe nhỏ hiếm hoi giữa tảng đá và vách núi để đổ sữa và cháo loãng vào bên trong. Qua ống tre ấy, họ động viên nhau: "Các em cố lên, xe xích đang đến, sắp ra được rồi!".

Ngày thứ nhất, thứ hai, thứ ba… tiếng phản hồi từ trong hang vẫn khá rõ. Họ vẫn gọi tên nhau, vẫn nhắc về quê hương Thanh Hóa. Nhưng đến ngày thứ tư, tiếng kêu yếu dần. Đến ngày thứ sáu, chỉ còn những tiếng thào thào không rõ chữ. Đến ngày thứ tám, qua ống tre, đồng đội chỉ còn nghe thấy tiếng rên tỉ xé lòng.Và đến ngày thứ chín, một sự im lặng đáng sợ bao trùm lấy Km16. Không còn tiếng gọi, không còn tiếng kêu cứu. 8 người con tuổi từ 18 đến 20 đã ra đi trong bóng tối, trong cái đói, cái khát và sự thiếu dưỡng khí tột cùng.

Dù tên gọi dân gian là "Hang Tám Cô", nhưng thực chất trong hang năm ấy có 4 nam và 4 nữ. Họ đều cùng quê Thanh Hóa, đi theo tiếng gọi của Tổ quốc khi tuổi đời còn xanh thẳm:

1. Nguyễn Văn Huệ (20 tuổi)

2. Nguyễn Văn Phương (20 tuổi)

3. Nguyễn Mậu Kỷ (25 tuổi)

4. Hoàng Văn Vụ (19 tuổi)

5. Trần Thị Tơ (18 tuổi)

6. Lê Thị Lương (19 tuổi)

7. Đỗ Thị Loan (18 tuổi)

8. Lê Thị Mai (20 tuổi)

Cái tên "Tám Cô" có lẽ bắt nguồn từ sự trân trọng và xót xa dành cho những người con gái trẻ trung đã gửi lại thanh xuân nơi kẽ đá. Phải mãi đến năm 1996, sau 24 năm bị vùi lấp, người ta mới có thể phá đá để đưa hài cốt của các anh, các chị về với đất mẹ. Khi mở được cửa hang, người ta tìm thấy những di vật giản dị: những chiếc lược nhôm, những mảnh lương khô còn sót lại và những vết cào cấu trên vách đá như minh chứng cho khát vọng sống mãnh liệt của họ.

Quanh Hang Tám Cô có rất nhiều câu chuyện kỳ bí mà người dân địa phương và các cựu chiến binh thường kể lại. Người ta nói rằng, vào những đêm trăng, vẫn nghe thấy tiếng hát, tiếng cười đùa trẻ trung vọng ra từ vách núi. Đặc biệt là câu chuyện về đôi chim chuối rừng và con tắc kè thường xuất hiện tại hang mỗi khi có khách đến thăm, như để chào đón những người đồng chí, đồng bào.

Năm 2003, một đền thờ đã được xây dựng ngay bên cạnh hang để tưởng nhớ các liệt sĩ. Hang Tám Cô nay đã trở thành một địa chỉ tâm linh thiêng liêng. Du khách đến đây không chỉ để thắp một nén nhang, mà để soi mình vào sự hy sinh cao cả của một thế hệ "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".

Huyền thoại Hang Tám Cô là biểu tượng rực rỡ và đau thương nhất của lực lượng TNXP Việt Nam. Các anh, các chị đã chết cho con đường được sống, cho những đoàn xe được lăn bánh vào Nam.

Đứng trước cửa hang lộng gió của đại ngàn Trường Sơn, chúng ta hiểu rằng: Có những cái chết đã hóa thành bất tử. 8 người thanh niên ấy sẽ mãi mãi dừng lại ở tuổi 20, mãi mãi là những đóa hoa rực rỡ nhất giữa "Thời hoa lửa" của dân tộc. Sự hy sinh của họ nhắc nhở chúng ta về giá trị của hòa bình và bài học về lòng yêu nước chưa bao giờ phai nhạt.