Huyền thoại về những "Bệnh viện dưới lòng đất" tại chiến trường miền Tây Nam Bộ.
Huyền thoại về những "Bệnh viện dưới lòng đất" tại chiến trường miền Tây Nam Bộ.
Bối cảnh: Giành giật sự sống giữa làn đạn càn quét
Vào những năm kháng chiến khốc liệt nhất, các chiến trường miền Tây Nam Bộ liên tục hứng chịu các trận càn quét lớn. Số lượng thương bệnh binh chuyển về tuyến sau ngày một nhiều.
Trong khi đó, quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn sử dụng máy bay trinh sát ráo riết săn lùng các trạm xá, bệnh viện dã chiến của ta nhằm triệt hạ nguồn sinh lực cách mạng. Chúng sẵn sàng dội bom xuống bất cứ nơi nào có khói bếp hoặc có dấu hiệu của sự sống. Để bảo vệ thương binh, các y bác sĩ không còn cách nào khác là phải đưa toàn bộ bệnh viện xuống lòng đất hoặc ẩn giấu dưới những tầng sình lầy sâu thẳm.
Thực tế gai góc: Ca mổ dưới ánh đèn pin và thiếu oxy trầm trọng
Các hầm quân y (thường được gọi là hầm chữ A hoặc địa đạo quân y) được đào sâu dưới lòng đất, bên trên được ngụy trang bằng các lớp đất đá, rễ cây tràm, cây đước.
Điều kiện làm việc tại đây là một thử thách cực đại đối với ý chí con người:
Ánh sáng và không khí: Trong lòng hầm tối tăm và ẩm ướt, các bác sĩ phải thực hiện các ca phẫu thuật phức tạp dưới ánh sáng của những chiếc đèn pin thắt lưng, đèn dầu hỏa được ngụy trang cẩn thận để khói không bay lên mặt đất. Không khí vô cùng ngột ngạt, nhiều khi bác sĩ và hộ lý phải vừa làm việc vừa thay nhau quạt giấy để lấy oxy cho thương binh thở.
Thiếu thốn y tế: Thuốc tê, thuốc mê và kháng sinh cực kỳ khan hiếm. Có những ca đại phẫu cắt bỏ chi thể bị hoại tử, người lính phải cắn chặt chiếc khăn rằn chịu đau, còn bác sĩ thì vừa làm vừa rơi nước mắt vì thương đồng đội. Để có dụng cụ, các hộ lý phải luộc lại các loại kim tiêm, dùng nước nấu từ lá cây rừng để sát trùng vết thương.
Tình quân dân và những cuộc di tản nghẹt thở
Thực tế lịch sử ghi nhận, mỗi khi giặc mở trận càn quét ngay trên đầu ngọn hầm, toàn bộ bệnh viện phải bước vào trạng thái "im lặng tuyệt đối". Các y bác sĩ phải dùng tay bịt miệng những thương binh đang lên cơn sốt rét co giật hoặc đau đớn để tránh phát ra tiếng động.
Khi hầm bị lộ, nhân dân địa phương — những má, những chị giao liên — lại là những người đi đầu. Họ chèo xuồng ba lá, ngụy trang thương binh dưới những đống rơm, đống cỏ bò hoặc giả làm người đi chợ để chở thương binh vượt qua các trạm kiểm soát của địch ngay giữa ban ngày, di chuyển đến căn cứ an toàn mới.
