Huyền thoại về nữ Anh hùng Lao động

TỪ CÔNG NHÂN PHÁ ĐÁ, NỔ MÌN...

Với dáng dong dỏng cao, nước da rám màu khỏe mạnh đã được rèn giũa bởi những năm tháng trên công trường, bà tiếp chuyện chúng tôi rất chân tình và cởi mở. Bà tâm sự: “Những năm làm công nhân tại Tổ sản xuất đoạn bảo dưỡng đường bộ, thuộc Ty Giao thông vận tải Cao Bằng với công việc hằng ngày là đập đá và hỗ trợ Tổ nổ mìn những lúc thiếu người nên tôi sớm bị nặng tai, nếu nhà báo cần thông tin gì cứ viết ra giấy bằng nét chữ to rõ ràng ngay ngắn, tôi mới đọc được vì ngày xưa nhà nghèo nên tôi không được đi học mà chỉ “học mò” qua những buổi bổ túc tại đơn vị”. Chúng tôi cố gắng đặt những câu hỏi thật ngắn và đơn giản để bà dễ đọc. Như khơi được mạch cảm xúc, ngấp ngụm chè xanh bên bếp lửa hồng trong căn nhà cấp 4 giản dị, mắt rưng rưng, bà kể cho tôi nghe về những tháng ngày làm công nhân phá đá, nổ mìn năm xưa.

Bà là con út trong một gia đình nông dân nghèo tại xóm Lũng Phầy, xã Quang Long (Hạ Lang). Mồ côi mẹ khi mới tròn 1 tuổi, bố đi bước nữa, 4 anh em bà Miên chỉ còn biết nương tựa vào nhau sống qua ngày. Năm 20 tuổi, với mong muốn thoát cảnh nghèo khó nơi quê nhà, bà đã lén nhờ những người biết chữ trong làng viết đơn nộp lên xã tình nguyện đi làm công nhân thủy lợi điện lực Sam Luồng (Hòa An). Hằng ngày, bà cùng những công nhân khác trong tổ sản xuất đi phá đá, đắp đập thủy lợi, những lúc thiếu người bà còn tham gia nổ mìn phá đá. Bà là người gắn bó với nhiệm vụ sửa chữa đường bộ ở nơi gian khổ, khắc nghiệt nhất. Sau 1 năm làm công nhân, bà trở về làng lấy chồng. Vợ chồng sống với nhau chưa kịp có con thì chồng bà lên đường nhập ngũ, rồi hy sinh trong chiến trường miền Nam. “Nhận tin buồn như sét đánh ngang tai, cố nén nỗi đau, tôi quay lại với công việc làm công nhân đập đá, nổ mìn như trước đây”. Bà Miêu bồi hồi kể.

Tháng 6/1963, bà Miên chuyển công tác sang Hạt 7, cung đường Cao Lù, Ty Giao thông vận tải Cao Bằng với công việc phá đá làm đường - một công việc rất nặng nhọc và phù hợp với nam giới hơn nhưng bà đã không quản ngại khó khăn vất vả, luôn đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ được giao. Năm 1969, bà được Ban lãnh đạo tin tưởng giao làm Tổ trưởng cung đường Cao Sơn. Tổ được giao nhiệm vụ quản lý 10 km đường, 1 cầu, 12 cống. Tuyến đường thuộc phạm vi cung quản lý toàn đèo dốc, nhiều đoạn cua gấp, hẹp và không có rãnh thoát nước nên vào mùa mưa, lượng nước từ trên núi cao đổ xuống xói mòn nền, mặt đường. Công nhân cung đường Cao Sơn dưới sự quản lý của bà đã cùng nhau đoàn kết, khắc phục mọi khó khăn đảm bảo giao thông thông suốt trên tuyến đường. Trong thời gian làm nhiệm vụ sửa chữa, quản lý đường bộ, bà đã có nhiều sáng kiến cải tiến kỹ thuật, chủ động trong công việc và thường xuyên giúp đỡ các đơn vị khác khi gặp khó kkhăn.

...ĐẾN ANH HÙNG LAO ĐỘNG

Cao Sơn là tuyến đường có vị trí quan trọng, cách thị trấn Bảo Lạc 72 km có độ cao bằng ngọn núi Phja Oắc sương mù che phủ quanh năm, khí hậu khắc nghiệt. Nếu mùa Đông chỉ nhìn thấy một màn sương trắng xóa trên những ngọn núi và những con đèo. Cung đường Cao Sơn nhiều đoạn quanh co, gấp khúc, một bên là núi đá một bên là ta luy vực thẳm, đường chỉ rộng khoảng 3 - 4 m. Tổ của bà có 80% là nữ, với cương vị là Trưởng cung, bà đề ra khẩu hiệu “ướt áo, ráo đường”. Những lúc mưa to, bà huy động chị em trong tổ ra kiểm tra mặt đường, chỗ nào đất sạt lở thì hót và cào đất, bà có sáng kiến cho đất chảy theo dòng nước mưa, vì vậy đã đưa năng suất lên gấp ba lần so với công đăng ký, bảo đảm mặt đường không bị xói mòn. Đồng thời, việc thông cống rãnh khi trời mưa to cũng được chị em cung Cao Sơn lợi dụng dòng nước cào đẩy rác rưởi cuốn ra ngoài, đó là một ý tưởng độc đáo, mang lại hiệu quả cao trong công việc, năng suất lao động đạt đến 200% trong một ngày.

Thường ngày trong buổi làm việc, thấy chị em mất nhiều thời gian mài dao, ảnh hưởng đến năng suất lao động, bà đã chỉ đạo chị em mỗi ngày mang theo hai con dao đã được mài sắc từ hôm trước (ngoài giờ), buổi sáng hôm sau chỉ việc đem đi phát. Khi phát cỏ một người phát ta luy phía trên đi trước khoảng 3 - 4 m, người phát phía dưới đi sau, nếu chỉ dùng một dao đi phát thì vừa phát vừa mài, vừa dọn cỏ thì tốn nhiều công và năng suất không cao. Với cách làm này năng suất lao động của mỗi người tăng từ 200% - 300% trong một công.

Để rải mặt đường và ổ gà, bà chỉ đạo chị em công nhân trong cung tận dụng nguồn đất thải từ Mỏ thiếc Tĩnh Túc (Nguyên Bình), kết hợp với việc đưa những tảng đá lớn lên xe cải tiến đến hiện trường rồi mới đập nhỏ. Cách làm đó vừa tận dụng được nguồn nguyên liệu tại chỗ, vừa bớt những khâu trung gian, rút ngắn thời gian công việc. Đứng trước những khó khăn, bà luôn sát sao, động viên anh chị em hoàn thành tốt nhiệm vụ tại đoạn đường được giao. Bà Miên nhớ lại “Chiến sự năm 1979 xảy ra, nhân dân sơ tán hết, tôi cùng với các chị em ở lại bám trụ cung đường phục vụ chiến đấu. Vào thời điểm đó, ở một cung đường thuộc Hạt 8 bị sạt lở nghiêm trọng, dù không thuộc phạm vi Hạt quản lý nhưng tôi vẫn chủ động vận động chị em ra hiện trường, trong điều kiện thiếu chuyên môn kỹ thuật, tôi chịu trách nhiệm đứng ra chỉ huy lấy đá kè đường với chiều cao 8 mét. Đoạn đường được khai thông nhanh chóng, kịp thời phục vụ chiến đấu”. Ngoài nhiệm vụ, hằng ngày, vào những lúc nghỉ ngơi, bà tự học văn hóa đến lớp 4 và còn dạy cho 4 chị em dân tộc Mông quê ở Bảo Lạc biết đọc, biết viết.

Sau hơn 20 năm gắn bó với Hạt cung Cao Sơn, đơn vị giành nhiều danh hiệu và phần thưởng cao quý của Nhà nước: Tổ lao động xã hội chủ nghĩa, được Nhà nước tặng Huân chương Lao động hạng ba. Riêng bà Miên 9 năm liền được Trung ương Hội Phụ nữ Việt Nam tặng Bằng khen, 8 năm liền đạt Chiến sỹ thi đua và được UBND tỉnh, Liên đoàn Lao động tặng nhiều Bằng khen. Tháng 8/1985, bà được Nhà nước tuyên dương Anh hùng Lao động xã hội chủ nghĩa. Năm 1991, bà về nghỉ hưu với bậc thợ 4/4.

Anh hùng Lao động Hoàng Thị Miên mãi là tấm gương sáng của người phụ nữ trong lao động, sản xuất để chúng ta học tập, noi theo.