Huyền thoại về Tiểu đoàn 59

Theo lịch sử ghi lại, thành tích của Tiểu đoàn 59 rất phong phú, toàn diện bằng cách đánh linh hoạt, từ nhỏ đến lớn, từ phân tán đến tập trung, từ chiến đấu độc lập đến chiến đấu hợp đồng binh chủng… Đặc biệt là vận dụng sáng tạo phương thức tác chiến “Kết hợp chặt chẽ tác chiến du kích với tác chiến tập trung của chủ lực” vào điều kiện cụ thể của chiến trường, chức năng, nhiệm vụ của tiểu đoàn nên đáp ứng yêu cầu chiến đấu ngày càng cao, góp phần đánh bại âm mưu bình định dồn dân, thủ đoạn kết hợp giữa hệ thống tháp canh đồn bốt với quân ứng chiến càn quét của địch, làm tiêu hao, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, nhiều đồn bốt kiên cố, có cả binh đoàn thiện chiến của địch.

Trải qua 9 năm chiến đấu và xây dựng, từ khi còn là các đơn vị chiến đấu biệt động tác chiến độc lập ở địch hậu cũng như đến lúc trưởng thành, chiến đấu trong trung đoàn chủ lực, Tiểu đoàn 59 đã tham gia nhiều đợt hoạt động và 6 chiến dịch lớn trên địa bàn các tỉnh Liên khu 5. Các cán bộ, chiến sĩ tiểu đoàn đã chiến đấu anh dũng, tiêu diệt hàng chục tháp canh, lô cốt, 11 đồn kiên cố, hàng chục trận chống càn quét lớn của địch; loại khỏi vòng chiến đấu hơn 2.000 tên địch, thu hàng nghìn súng lớn nhỏ trên các chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng, Khánh Hòa, Gia Lai, Kon Tum. Trong đó, có các trận đánh xuất sắc, hiệu suất cao như trận tiêu diệt Đồn Nhứt trên đỉnh đèo Hải Vân, bắt sống tên quan hai Pháp đồn trưởng; trận cường kích tiêu diệt đồn Thượng An và lô cốt đầu đèo ở An Khê; trận phối hợp diệt đồn và tập kích Binh đoàn cơ động ở Pleiring, tiêu diệt hơn 800 tên địch. Ngoài ra, tiểu đoàn còn phối hợp chặt chẽ với bộ đội địa phương đánh bại các cuộc hành quân càn quét lớn của địch ở Điện Hòa (Quảng Nam), chiến khu Đá Bàn (Khánh Hòa), diệt 400 tên địch…

Những chiến công hiển hách của Tiểu đoàn 59 đã góp phần xứng đáng vào thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp; đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận qua lịch sử đảng bộ của các địa phương, qua Bia chiến thắng tại Quảng Nam - Đà Nẵng, Gia Lai, Kon Tum, Khánh Hòa. Trong kháng chiến chống Pháp, nhiều cán bộ, chiến sĩ của tiểu đoàn đã ngã xuống khắp các chiến trường miền Trung và Tây Nguyên, nhiều gương hy sinh anh dũng đã được lưu danh trong lịch sử Trung đoàn 803, lịch sử Tiểu đoàn 59 và lịch sử đảng bộ các địa phương, như các đồng chí: Nguyễn Lựu, Nguyễn Bá Dương, Trần Xưng… Với những thành tích đạt được, các năm 1951, 1953, 1954, Tiểu đoàn 59 được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Nhất và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Đại tá Phan Văn Tuấn - Sư đoàn trưởng Sư đoàn 305 cho biết: Tự hào và tiếp tục kế thừa, phát huy truyền thống của các thế hệ đi trước, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 305 hôm nay luôn không ngừng cố gắng vươn lên trong học tập, rèn luyện, công tác, xứng đáng với sự hy sinh, gian khổ của cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 59 và truyền thống của sư đoàn. Những thành tích tiêu biểu, kinh nghiệm chiến đấu, những bài học về xây dựng, tổ chức LLVT, những trận đánh hay, những tấm gương dũng cảm của cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 59 trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp đã và đang được các đơn vị Sư đoàn 305 vận dụng linh hoạt sáng tạo vào công tác, huấn luyện và xây dựng nền quốc phòng toàn dân trong điều kiện mới, góp phần rất quan trọng vào xây dựng LLVT Quân khu 5 vững mạnh toàn diện và củng cố “thế trận lòng dân vững chắc”.