HUYỀN THOẠI VƯỜN GÒN – ĐÁ BÀN
Bản lĩnh người chỉ huy Ba Tơ trước bão lửa Căn cứ địa Đá Bàn
Đồng chí Nguyễn Lựu sinh năm 1913 trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng tại xã Hành Đức, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi. Sớm giác ngộ lý tưởng vô sản, từng là người đội viên can trường của Đội du kích Ba Tơ anh hùng, ông là hiện thân tiêu biểu của người chỉ huy cách mạng, vừa giỏi về quân sự, nhạy bén về chính trị, lại can trường, đức độ và hết lòng thương yêu chiến sĩ. Từ ngày 10/6/1950 khi nhận lệnh thành lập Tiểu đoàn 59 tại Tam Kỳ (Quảng Nam) cho đến suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, ông luôn là linh hồn dẫn dắt đơn vị vượt qua muôn vàn thử thách ác liệt.
Tháng 4 năm 1953, nhằm cứu vãn thế sa lầy trên chiến trường Nam Trung Bộ và thực hiện mưu đồ triệt phá cơ quan đầu não kháng chiến của tỉnh Khánh Hòa, bộ chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp đã huy động một lực lượng quân sự khổng lồ lên tới 4.000 lính Âu – Phi tinh nhuệ (gồm các đơn vị lính dù, lính lê dương khét tiếng) do đích thân Tướng Le Blanc chỉ huy, có máy bay oanh tạc và trọng pháo yểm trợ tối đa mở cuộc hành quân càn quét vào Căn cứ địa cách mạng Đá Bàn (khu vực Bắc Ninh Hòa).
Nhận mệnh lệnh của Bộ Tư lệnh Liên khu 5 đưa đơn vị về phối hợp bảo vệ căn cứ, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Lựu lúc ấy chỉ có trong tay 2 đại đội bộ binh trực thuộc Tiểu đoàn 59. Đứng trước sự chênh lệch lực lượng quá lớn, quân địch đông gấp nhiều lần và trang bị hỏa lực cơ giới vượt trội, người chỉ huy dạn dày trận mạc của quê hương Quảng Ngãi không hề nao núng. Bằng sự nhạy bén và ý chí kiên trung, ông hiểu rõ muốn giành chiến thắng, phải kéo địch vào trận địa do ta chuẩn bị sẵn, dùng lối đánh cận chiến để vô hiệu hóa hoàn toàn phi cơ và trọng pháo đối phương.
Đỉnh cao nghệ thuật phục kích
Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Lựu đã trực tiếp lội rừng khảo sát kỹ lưỡng địa hình hiểm trở của thung lũng Vườn Gòn – Đá Bàn, nơi có dòng suối cạn chảy qua và cánh rừng già bao bọc hai bên con đường mòn độc đạo. Ông khéo léo bố trí 2 đại đội thành một trận địa phục kích hình cánh cung khép kín, yêu cầu cán bộ, chiến sĩ ngụy trang tuyệt đối bí mật, nén chịu nắng gắt và sương đêm kiên nhẫn chờ thời cơ.
Sáng ngày 20/4/1953, đội hình hành quân đông đặc của binh đoàn Le Blanc chủ quan tiến sâu vào thung lũng Vườn Gòn. Đúng thời khắc toàn bộ cánh quân địch lọt trọn vào túi hỏa lực, phát súng lệnh của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Lựu xé toang không gian tĩnh mịch. Toàn bộ hỏa lực của 2 đại đội Tiểu đoàn 59 đồng loạt gầm vang, trút bão lửa dồn dập vào đội hình địch ở cự ly gần.
Lối đánh thọc sâu, đánh giáp lá cà táo bạo do ông chỉ huy đã khiến các hỏa điểm đại bác và máy bay ném bom của Tướng Le Blanc hoàn toàn tê liệt vì sợ bắn trúng quân mình. Dưới sự chỉ huy quyết đoán, dũng mãnh của người Tiểu đoàn trưởng, bộ đội ta xung phong chia cắt đội hình giặc, tiêu diệt và làm bị thương hơn 400 quân Pháp, bẻ gãy hoàn toàn cuộc càn quét lớn, buộc Tướng Le Blanc phải ôm hận hạ lệnh cho tàn quân tháo chạy trong hoảng loạn. Chiến thắng Vườn Gòn – Đá Bàn đã đi vào lịch sử quân sự như một mẫu mực kinh điển về nghệ thuật tác chiến phục kích "lấy ít thắng nhiều", khẳng định tài thao lược xuất chúng của vị chỉ huy Nguyễn Lựu.
Chia lửa cho Điện Biên Phủ và chặng đường trọn nghĩa non sông
Tiếp nối khúc khải hoàn tại vùng đất lửa Khánh Hòa, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Lựu tiếp tục dẫn dắt Tiểu đoàn 59 cơ động thần tốc lên chiến trường Bắc Tây Nguyên. Ngày 28/1/1954, ông chỉ huy đơn vị công đồn dũng mãnh, đánh chiếm đồn Kon Braih (huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum), phối hợp đắc lực chia lửa cho chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử.
Cuối năm 1954, khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc thắng lợi vẻ vang, ông cùng Tiểu đoàn 59 tập kết ra Bắc nhận nhiệm vụ mới. Suốt cuộc đời cầm súng cho đến khi thanh thản về cõi vĩnh hằng vào năm 2005 (hưởng thọ 92 tuổi), người con đất Quảng Ngãi ấy luôn giữ trọn phẩm chất đạo đức trong sáng, đức độ và tinh thần kiên trung một lòng theo Đảng, Bác Hồ.
Tượng đài Anh hùng bất tử tại Căn cứ địa Đá Bàn
Để ghi nhận tài năng quân sự kiệt xuất và những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, năm 2024, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký quyết định truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống Pháp cho đồng chí Nguyễn Lựu.
Đặc biệt, để tri ân sâu sắc vị chỉ huy huyền thoại đã gắn bó máu thịt với mảnh đất Bắc Ninh Hòa, ngôi trường nằm ngay trong phạm vi Căn cứ địa cách mạng Đá Bàn (xã Ninh Sơn cũ) đã được trang trọng đổi tên thành Trường Tiểu học Nguyễn Lựu. Tên tuổi, tài đức và chiến công bách chiến bách thắng của người đội viên du kích Ba Tơ, người Tiểu đoàn trưởng anh hùng Nguyễn Lựu mãi là niềm tự hào bất diệt của lực lượng vũ trang Liên khu 5, tiếp thêm ngọn lửa truyền thống thiêng liêng cho các thế hệ học sinh và nhân dân Khánh Hòa hôm nay và mai sau.
