Huyền Trân Công Chúa
Huyền Trân Công Chúa (1287–1340) là con gái vua Trần Nhân Tông, người đã hy sinh tình riêng để thực hiện cuộc hôn nhân ngoại giao với vua Chiêm Thành là Chế Mân vào năm 1306. Nhờ cuộc hôn nhân này, Đại Việt đã được sính lễ là hai châu Ô và Lý (vùng đất từ Quảng Trị đến Thừa Thiên Huế ngày nay), giúp mở mang bờ cõi về phương Nam trong hòa bình. Sau khi vua Chế Mân qua đời, bà trở về nước và xuất gia tu hành, được nhân dân vô cùng kính trọng và tôn thờ là Thần Mẫu.
Tưởng nhớ, tri ân công đức của Huyền Trân công chúa
Công chúa Huyền Trân sinh năm 1287, là em gái Vua Trần Anh Tông, con gái duy nhất của Thượng hoàng Trần Nhân Tông và Thái hậu Khâm Từ Bảo Thánh. Sứ mệnh của bà sinh ra như định mệnh với bờ cõi dân tộc Việt Nam.
Năm 1306, theo mệnh lệnh của Vua cha Trần Nhân Tông, bà lên kiệu hoa về nước Chiêm Thành làm vợ thứ 3 của vua Chế Mân với mục đích để giữ mối hòa hiếu giữa hai nước. Đáp lại thịnh tình cuộc hôn nhân ngoại giao này, Vua nước chiêm Thành đã dâng hiến hai Châu Ô và Châu Lý, tức từ đèo Hải Vân đến tỉnh Quảng Trị ngày nay cho nước Đại Việt.
Tuy nhiên, cuộc hôn nhân ngắn ngủi của Công chúa Huyền Trân chỉ kéo dài hơn 1 năm do vua Chế Mân đột ngột mất vì bạo bệnh. Theo phong tục của Chiêm Thành, Huyền Trân là người được Chúa Chiêm yêu mến nhất nên phải lên giàn hỏa thiêu theo chồng.
Nghe tin đó, vua Trần Anh Tông là anh trai của công chúa Huyền Trân đã cử một đoàn sứ giả sang nước Chiêm Thành đón bà về. Trải qua 10 tháng lênh đênh trên biển, tháng 8 năm 1308, công chúa Huyền Trân cùng với đoàn mới về đến kinh thành Thăng Long.
Đầu năm 1309, công chúa Huyền Trân đã xin cha là Thượng hoàng Trần Nhân Tông - lúc đó đang tu ở Yên Tử cho bà xuống tóc xuất gia tu hành. Những đóng góp của bà cho công cuộc mở mang bờ cõi, độc lập dân tộc đã được ghi nhận trong lịch sử đất nước ta.
Sau khi xuống tóc tu hành, Công chúa Huyền Trân trở về chân núi Hổ Sơn, nay thuộc xã Liên Minh, tỉnh Ninh Bình sinh sống và tu hành cùng Công chúa Thụy Bảo là cô ruột của Công chúa Huyền Trân.
Tại đây, hai người cùng tu hành, phụng sự Phật pháp, khai hoang lập ấp, dạy dân trồng cây lương thực để cuộc sống ấm no, trồng cây thuốc nam để chữa bệnh và không ngừng chăm lo cho đời sống nhân dân trong vùng ngày càng thịnh vượng. Cuộc sống của bà đã gắn chặt với dân làng dưới chân núi Hổ Sơn. Cùng dân làng khai hoang lập ấp lập làng, ổn định cuộc sống.
Ngày 9/4 âm lịch năm Canh Thìn (1340), Công chúa Huyền Trân hóa thân tại làng Hổ Sơn. Ghi nhớ công ơn và tiếc thương người con gái nước Đại Việt nết na xinh đẹp đã dâng trọn tuổi thanh xuân của mình để đem lại hòa bình thịnh trị và mở mang bờ cõi cho đất nước, Nhân dân làng Hổ Sơn đã lập đền thờ tại nơi bà tu hành. Hàng năm vào ngày 9/4 âm lịch là ngày kỵ của công chúa Huyền Trân, dân làng Hổ Sơn tổ chức lễ hội để tưởng nhớ, tri ân công đức bà.
Nguồn: Báo điện tử chính phủ.
Hình ảnh: Bảo tàng lịch sử Quốc gia
