Huỳnh Đăng Thơ – Tấm gương sáng ngời của người chiến sĩ cách mạng
Trong dòng chảy oanh liệt của lịch sử dân tộc, mảnh đất Bình Định không chỉ được biết đến là cái nôi của truyền thống thượng võ, mà còn là nơi sinh ra biết bao người con ưu tú, sẵn sàng hiến dâng cả cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng non sông. Trong số những bậc tiền bối cách mạng tiền khởi nghĩa, đồng chí Huỳnh Đăng Thơ (1889–1982) nổi lên như một biểu tượng sáng ngời về lòng trung kiên, tinh thần bất khuất trước hiểm nguy và một lòng một dạ vẹn toàn trung hiếu với Đảng, với nhân dân.
Xuất thân từ làng Đại An, tổng Mỹ Đức, phủ An Nhơn (nay thuộc thị xã An Nhơn, tỉnh Gia Lai), thuở thiếu thời của Huỳnh Đăng Thơ gắn liền với bối cảnh đất nước chìm trong đêm tối lầm than dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Khi trưởng thành, ông bị chính quyền thực dân bắt đi lính và bổ nhiệm làm cai đội tại Nhà lao Kon Tum, hay còn được gọi với cái tên "đội Thơ". Thế nhưng, số phận đã định sẵn cho ông một lối đi vinh quang khi chính nơi ngục tù tối tăm ấy, ông đã gặp gỡ nhà cách mạng Ngô Đức Đệ – một đảng viên chủ chốt của tổ chức Tân Việt Cách mạng Đảng, người đang bị biệt giam sát vách phòng làm việc của ông. Những cuộc trò chuyện thầm lặng nhưng bùng cháy lý tưởng vô sản giữa hai người đã lay động tâm thức của người cai đội. Nhận ra chân lý và con đường cứu nước, Huỳnh Đăng Thơ đã rũ bỏ lớp áo vinh hoa thực dân để bước đi dưới ngọn cờ cách mạng. Ngày 10 tháng 9 năm 1930, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam ngay trong lòng nhà lao đế quốc. Chức cai đội từ đó chỉ còn là lớp vỏ bọc hoàn hảo để ông âm thầm hoạt động, phát triển lực lượng và cùng đồng chí Ngô Đức Đệ thành lập nên Chi bộ binh lính Nhà lao Kon Tum vào ngày 25 tháng 9 năm 1930.
Lịch sử cách mạng ghi dấu bản lĩnh phi thường của Huỳnh Đăng Thơ khi ông được tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi bộ vào tháng 11 năm 1930. Khi tổ chức không may bị bại lộ vào tháng 3 năm 1931, ông bị địch bắt và tra tấn bằng những cực hình tàn khốc nhất. Nhưng sắt thép và đòn roi của kẻ thù đã bất lực trước ý chí sắt đá của người cộng sản. Với dũng khí ngút trời, đồng chí Huỳnh Đăng Thơ đã thực hiện cuộc tuyệt thực ròng rã suốt 21 ngày đêm, kiên quyết bảo vệ bí mật của Đảng, chặt đứt mọi đầu mối khai thác của địch và bảo toàn lực lượng còn lại. Hành động quả cảm ấy đã khiến thực dân Pháp dù không tìm được chứng cứ vẫn phải run sợ, kết án ông 3 năm tù giam và đày sang Nhà lao Ban Mê Thuột.
Sau khi mãn hạn tù vào cuối năm 1934 dưới chế độ quản thúc nghiêm ngặt, Huỳnh Đăng Thơ trở về quê nhà An Nhơn với ngọn lửa cách mạng chưa bao giờ tắt. Ông nhanh chóng bắt liên lạc với tổ chức Đảng tại La Hai (Phú Yên) và bắt đầu gieo những "hạt giống đỏ" đầu tiên ngay trong gia đình và quê hương mình. Vào ngày 20 tháng 10 năm 1936, tại núi Hòn Chùa, Chi bộ Hồng Lĩnh – Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện An Nhơn được thành lập dưới sự chủ trì của ông. Chi bộ Hồng Lĩnh nhanh chóng lớn mạnh, trở thành hạt nhân lãnh đạo thắp lên ngọn lửa phong trào lan rộng khắp các vùng An Nhơn, Tây Sơn, Phù Cát. Khi tình hình thế giới biến động, thực dân Pháp và phát xít Nhật siết chặt ách thống trị, đồng chí Huỳnh Đăng Thơ lại xung phong ra Hoài Ân để gây dựng lực lượng, chuẩn bị cho ngày tổng khởi nghĩa. Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, ông cùng người đồng chí cũ Ngô Đức Đệ thành lập Ban Vận động Việt Minh đầu tiên của tỉnh Bình Định tại huyện Hoài Ân. Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi, ông vinh dự được cử làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân Cách mạng lâm thời huyện Hoài Ân, tiếp tục gánh vác nhiều trọng trách lớn của tỉnh nhà trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
