Huỳnh Mẫn Đạt (Người hoạt động cách mạng trước năm 1945) - chiến sĩ trên mặt trận văn hóa của Nam Kỳ kháng Pháp

Huỳnh Mẫn Đạt (1807 – 1883) là nhà thơ, quan triều Nguyễn và nhà yêu nước tiêu biểu ở Nam Bộ thời kỳ đầu kháng Pháp. Ông nổi bật với khí tiết thanh liêm, lòng yêu nước sâu sắc và những vần thơ chiến đấu, đặc biệt bài “Điếu Nguyễn Trung Trực” trở thành biểu tượng thi ca yêu nước phương Nam.

Thi đỗ Cử nhân năm 1831, Huỳnh Mẫn Đạt phục vụ qua các triều Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức. Ông từng giữ các chức Án sát, Bố chánh rồi Tuần Phủ Hà Tiên. Trong thời kỳ Pháp xâm chiếm Nam Kỳ (1859 – 1862), ông tham gia chống giữ Định Tường nhưng thất thủ do tương quan lực lượng chênh lệch. Khi triều đình ký Hòa ước Nhâm Tuất, ông cáo quan, theo phong trào “tỵ địa”, lui về Hà Tiên rồi Rạch Giá ẩn dật.

Thơ Huỳnh Mẫn Đạt chứa đựng tinh thần bất khuất, căm giận quân xâm lược và khinh bỉ kẻ hàng giặc. Bài “Điếu Nguyễn Trung Trực” nổi tiếng với hai câu: “Hỏa hồng Nhựt Tảo oanh thiên địa/Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần.”

Ông cùng các thi sĩ Nam Bộ như Nguyễn Đình Chiểu, Bùi Hữu Nghĩa, Phan Văn Trị dùng văn chương làm vũ khí tinh thần, góp phần nuôi dưỡng phong trào kháng Pháp đầu thế kỷ XIX.

Huỳnh Mẫn Đạt được xem là “chiến sĩ trên mặt trận văn hóa” của Nam Kỳ kháng Pháp. Tên ông được đặt cho nhiều con đường, trường học (như Trường THPT chuyên Huỳnh Mẫn Đạt) và bia thờ tại Văn Xương Các (Vĩnh Long). Thơ ông vẫn được tuyển chọn trong các tập Thơ văn yêu nước 1858 – 1900, phản ánh một thế hệ sĩ phu phương Nam kiên trung, thanh cao và tận hiến cho dân tộc.