Huỳnh Tấn Phát – Từ kiến trúc sư tài hoa đến nhà lãnh đạo cách mạng

Huỳnh Tấn Phát sinh ngày 15 tháng 2 năm 1913 tại làng Tân Hưng, quận An Hóa, tỉnh Mỹ Tho trước đây, nay thuộc xã Châu Hưng, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre. Ông lớn lên trong một vùng quê giàu truyền thống yêu nước và sớm hình thành tinh thần gắn bó với quê hương, đất nước.
Từ nhỏ, Huỳnh Tấn Phát nổi bật bởi khả năng học tập. Tháng 9 năm 1938, ông tốt nghiệp thủ khoa ngành kiến trúc tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Sau khi trở về Sài Gòn, ông bắt đầu hoạt động nghề nghiệp và nhanh chóng được biết đến như một kiến trúc sư trẻ có năng lực.
Nhưng Huỳnh Tấn Phát không chỉ quan tâm đến kiến trúc.
Trong những năm cuối thập niên 1930 và đầu thập niên 1940, ông tích cực tham gia các phong trào yêu nước của giới trí thức và thanh niên. Ông viết báo, tham gia Hội Truyền bá quốc ngữ, tham gia phong trào cứu trợ nạn đói ở Bắc Kỳ và làm Chủ nhiệm tuần báo Thanh niên Tiền phong.
Văn phòng kiến trúc của ông tại Sài Gòn không chỉ là nơi làm nghề. Theo tư liệu của Chính phủ, nơi đây còn được sử dụng để tổ chức những lớp huấn luyện bí mật cho thanh niên trí thức, góp phần đào tạo lực lượng cho phong trào cách mạng. Ngày 5 tháng 3 năm 1945, Huỳnh Tấn Phát được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.
Trong những ngày Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Huỳnh Tấn Phát tham gia Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tại Sài Gòn – Chợ Lớn. Từ một kiến trúc sư trẻ, ông bước hẳn vào con đường hoạt động cách mạng.
Sau đó, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra quyết liệt. Huỳnh Tấn Phát tiếp tục hoạt động trong phong trào cách mạng và từng trải qua những năm tháng bị bắt, tù đày. Tuy vậy, ông vẫn tiếp tục con đường đã lựa chọn.
Đến những năm kháng chiến chống Mỹ, vai trò của Huỳnh Tấn Phát ngày càng nổi bật.
Ngày 20 tháng 12 năm 1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập. Huỳnh Tấn Phát được bầu làm Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận. Đầu năm 1961, khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam khu Sài Gòn – Gia Định được thành lập, ông tiếp tục được giao giữ chức Chủ tịch.
Trong công việc này, Huỳnh Tấn Phát có vai trò quan trọng trong việc tập hợp nhiều tầng lớp nhân dân, trí thức, tôn giáo và các lực lượng yêu nước cùng hướng tới mục tiêu chung. Có thể nói, nếu nghề kiến trúc trước đây giúp ông thiết kế những công trình, thì trong hoạt động cách mạng, ông lại góp phần “xây dựng” một khối đoàn kết rộng lớn giữa nhiều lực lượng khác nhau.
Tháng 6 năm 1969, tại Đại hội đại biểu Quốc dân toàn miền Nam, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập. Huỳnh Tấn Phát được bầu làm Chủ tịch Chính phủ. Trên cương vị này, ông tham gia lãnh đạo các hoạt động chính trị, đối ngoại và tổ chức lực lượng ở miền Nam trong những năm cuối của cuộc kháng chiến.
Sau ngày đất nước thống nhất, Huỳnh Tấn Phát tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách như Phó Thủ tướng Chính phủ, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ông cũng là đại biểu Quốc hội nhiều khóa.
Điều đặc biệt trong cuộc đời Huỳnh Tấn Phát là sự kết hợp giữa trí thức và hành động. Ông không rời bỏ chuyên môn khi bước vào cách mạng. Tư duy của một kiến trúc sư – biết nhìn tổng thể, biết tổ chức các bộ phận và tìm cách kết nối những yếu tố khác nhau – dường như cũng được thể hiện trong công việc tập hợp lực lượng và xây dựng khối đoàn kết.
Không chỉ hoạt động chính trị, Huỳnh Tấn Phát còn để lại dấu ấn trong lĩnh vực báo chí. Từ tuần báo Thanh niên Tiền phong đến những hoạt động báo chí cách mạng sau này, ông đã sử dụng báo chí như một phương tiện tuyên truyền, tập hợp và vận động quần chúng.
Ngày nay, tại quê hương Châu Hưng, Bình Đại, Bến Tre có Đền thờ Huỳnh Tấn Phát. Nơi đây trở thành địa chỉ tưởng niệm và giáo dục truyền thống cho các thế hệ sau. Năm 2023, lễ kỷ niệm 110 năm ngày sinh Huỳnh Tấn Phát được tổ chức với quy mô cấp quốc gia.
Nhìn lại cuộc đời Huỳnh Tấn Phát, có thể thấy một hành trình rất đặc biệt: từ một thanh niên quê Bến Tre trở thành kiến trúc sư thủ khoa, từ một trí thức hoạt động báo chí trở thành nhà lãnh đạo cách mạng, rồi đảm nhiệm những trọng trách lớn của đất nước.
Câu chuyện ấy cho thấy tri thức và chuyên môn không tách rời trách nhiệm với xã hội. Khi một người biết đặt tài năng của mình vào những mục tiêu lớn hơn bản thân, tri thức có thể trở thành sức mạnh phục vụ cộng đồng và đất nước.